Κ. Π. Καβάφης online

 Σε αυτήν την ανάρτηση θέλω να κάνω γνωστό έναν ιστότοπο (http://cavafis.compupress.gr/index3.htm), στον οποίον ανθολογούνται διαδικτυακά όλα τα ποιήματα του Καβάφη, 154 αναγνωρισμένα, 75 ανέκδοτα, 27 αποκηρυγμένα. Είναι σε μορφή που δίνεται η δυνατότητα αντιγραφής τους και επικόλλησης για τις ανάγκες διδακτικής αξιοποίησης από εκπαιδευτικούς αλλά μπορούν και να διαβαστούν απευθείας από τον ιστότοπο. Η κατάταξή τους είναι ανάλογα με το αν είναι αναγνωρισμένα, ανέκδοτα ή αποκηρυγμένα και ακολούθως χρονολογική. Κάνοντας δεξί κλικ στον τίτλο του κάθε ποιήματος οδηγείσαι στο ποίημα. 

Επίσης, περιλαμβάνεται στον ιστότοπο κατάλογος με τα ιστορικά και μυθολογικά πρόσωπα που αναφέρονται στα ποιήματα με τη μορφή λίστας όπου μαζί με τις σχετικές πληροφορίες αναγράφεται και το ποίημα στο οποίο βρίσκουμε το κάθε πρόσωπο. Προσομοιάζει στο βιβλίο του Φώτη Χρονόπουλου "Το λεξικό του Καβάφη. Μύθοι, πρόσωπα και τόποι στο έργο του Αλεξανδρινού" (Αθήνα, 2006: εκδόσεις Περίπλους), το οποίο παρεμπιπτόντως είναι εξαντλημένο στην αγορά. 

Η αξία αυτού του ιστότοπου είναι τόσο φανερή όσο και το ποιητικό έργο του Κ. Π. Καβάφη από μόνο του. Καλή ανάγνωση σε φιλολόγους και μη!

Αντώνης Πετρίδης

 Στην ανάρτηση αυτή θα ήθελα να συστήσω τον ιστότοπο του Αντώνη Πετρίδη (https://antonispetrides.wordpress.com/). Πρόκειται για έναν πανεπιστημιακό καθηγητή, φιλόλογο στην ειδικότητα με ειδίκευση στο αρχαίο δράμα. Σύντομο βιογραφικό του μπορεί κανείς να βρει στην ιστοσελίδα https://www.ouc.ac.cy/index.php/el/profiles/antonis-petrides. Στον ιστότοπό του υπάρχει ευρετήριο με τις αναρτήσεις που έχει κάνει. Τα ενδιαφέροντά του ποικίλουν: αρχαία ελληνική λογοτεχνία, νεοελληνική λογοτεχνία, ξένη λογοτεχνία. Προσωπικά, τον γνώρισα και τον θαύμασα μέσα από τα άρθρα του για την ποίηση του Νίκου Καββαδία, στην οποία επιμένει και επανέρχεται. Διατρέχοντας αρχικά φευγαλέα τις αναλύσεις του με έκανε να θέλω να τις διαβάσω ενδελεχέστερα, έμενα σε κάποιες παρατηρήσεις του και εντυπωσιαζόμουν τόσο από την ευρυμάθειά του και τη γνώση της σχετικής βιβλιογραφίας όσο και για τον τρόπο που συνδέει τα δεδομένα, ώστε να βγάλει νόημα από το κάθε ποίημα. Επιπλέον, κάνει συνδέσεις μεταξύ των ποιημάτων και υπάρχουν εσωτερικές παραπομπές στα σχόλια των δικών του αναρτήσεων για τα ποιήματα του Καββαδία. Τον εμπιστεύομαι ως προς την ερμηνευτική του οπτική και έχω χρησιμοποιήσει τις αναλύσεις του για την ερμηνευτική προσέγγιση ποιημάτων του Καββαδία στη σχολική τάξη. 

Νομίζω ότι ο ιστότοπος του Αντώνη Πετρίδη αποτελεί μια πρώτης τάξεως πηγή γνωριμίας με κάποια εμβληματικά έργα, η οποία περαιτέρω εμπλουτίζει τον ορίζοντα ερμηνείας του κάθε φιλολόγου. Με τον τρόπο του μας κάνει να βαθαίνουμε τη σχέση μας με τους λογοτέχνες και το έργο τους. Παράλληλα, μπορεί κανείς εδώ να βρει προτάσεις κειμένων προς διδασκαλία. Η προτίμησή του για τον Κύπριο ποιητή Κυριάκο Χαραλαμπίδη δεν μπορεί να κρυφτεί. Όμως επάξια εκπροσωπείται στις μελέτες του και η ελλαδική νεότερη λογοτεχνική παραγωγή.  Σας προτείνω ανεπιφύλακτα να επισκεφθείτε αυτόν τον ιστότοπο και να γίνετε κοινωνοί της οξυδερκούς φιλολογικής ματιάς αυτού του φιλολόγου-"δασκάλου". 

Θεραπεία μέσω της Ποίησης: Ποιητικό φαρμακείο, ποιητικό ασθενοφόρο, ποιητικές συνταγογραφήσεις, ποιητικές συνομιλίες, ποιητική συμβουλευτική και ποιητικά ραντεβού!

 Σε αυτήν την ανάρτηση θα ήθελα να ασχοληθώ με μια τάση που κυριαρχεί τα τελευταία χρόνια και σχετίζεται με τη θεραπευτική δύναμη της ποίησης. Σε άλλη ανάρτηση έχουμε σχολιάσει σχετικό συγγραφικό πόνημα ("Θεραπεία μέσω της ποίησης και θεραπευτική δημιουργική γραφή" του Ν. Τσέργα). 

Αρχικά, θα ήθελα να παραπέμψω στο κείμενο του Δημήτρη Π. Κρανιώτη "Poetry Therapy (Θεραπεία Μέσω Ποίησης)", το οποίο έχει δημοσιευτεί στην εφημερίδα Σύγχρονη Έκφραση (αρ. φύλ. 1, Αθήνα 22/12/2013) και έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα https://poets.gr/el/keimena/283-poetry-therapy . Εδώ πληροφορούμαστε σχετικά με τα οφέλη και τη διαδικασία της εν λόγω θεραπευτικής προσέγγισης και παίρνουμε μια πρώτη γεύση για την τάση αυτήν. 

Στη συνέχεια, θα ήθελα να παραπέμψω σε δυο άλλες αναρτήσεις σχετικά με την ιδιότυπη δραστηριότητα στην Αγγλία μιας ποιήτριας, της Ντέμπορα Άλμα, στις ιστοσελίδες: https://www.distaffmagazine.com/miaallhmatia/8095038 και https://www.maxmag.gr/book/farmakeytiki-poiisi-o-tomeas-poy-egkainiazei-ntempora-alma/ . Εδώ μαθαίνουμε για το ποιητικό ασθενοφόρο με το οποίο η Ντέμπορα Άλμα μεταφερόταν όπου τη χρειάζονταν για να καταπραΰνει τον πόνο μικρών και μεγάλων ανθρώπων με ένα ποίημα. Στη συνέχεια άνοιξε ένα ποιητικό φαρμακείο, στο οποίο συνταγογραφεί ποιήματα ανάλογα με την "πάθηση" του κάθε πελάτη, ο οποίος μπορεί να περιδιαβαίνει τον χώρο του ποιητικού φαρμακείου τον χωρισμένο σε περιοχές ανάλογα με την κατηγορία των προσφερόμενων ποιημάτων και τις συναισθηματικές ανάγκες των "αρρώστων". 

Μια άλλη δράση, η οποία έχει υιοθετηθεί στην Ελλάδα από το εξωτερικό, είναι οι ποιητικές συνομιλίες. Σε αυτές ο ενδιαφερόμενος κλείνει ένα ραντεβού και συνομιλεί με έναν ηθοποιό-ποιητικό σύμβουλο ανταλλάσσοντας μαζί του σκέψεις και συναισθήματα. Η συνομιλία καταλήγει σε μια ιδιότυπη "συμβουλευτική": την ανάγνωση ενός ποιήματος, το οποίο επιλέγεται από τον ποιητικό σύμβουλο για τον ενδιαφερόμενο προσωπικά και το οποίο ταιριάζει ειδικά στην περίπτωσή του. Παράλληλα, προτείνεται η εφαρμογή μιας ποιητικής θεραπείας. Ειδικότερες πληροφορίες μπορεί να διαβάσει κανείς στο ηλεκτρονικό άρθρο στην παρακάτω διεύθυνση: https://www.kathimerini.gr/culture/561184135/i-poiisi-syntagografei-mia-diaforetiki-therapeia/ . 

Αν και οι πρακτικές της Αγγλίδας ποιήτριας που αναφέρθηκαν παραπάνω φαίνονται κάπως υπερβολικές και κάποιος που νοσεί ψυχικά θα πρέπει κατά τη γνώμη μας να ζητήσει τη συνδρομή κάποιου ειδικού στην Ιατρική / Ψυχιατρική επιστήμη, δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι η Ποίηση ως λόγος (ο οποίος άλλωστε διαδραματίζει βασικό και ουσιαστικό - διαμορφωτικό και μεταμορφωτικό - ρόλο και στην ψυχοθεραπευτική συζήτηση) έχει τη δύναμη να επηρεάσει τη σκέψη και το συναίσθημα του ατόμου. 

Αυτό που θα ήθελα, τέλος, να παρατηρήσω είναι ότι, αν και στις προαναφερθείσες αναρτήσεις τονίζεται η δύναμη της Ποίησης όπως έχει διατυπωθεί από ξένους λογοτέχνες (Φερνάντο Πεσσόα: "Η ποίηση μπορεί να θεραπεύσει τα πάντα" και Τζον Μίλτον: "Τα λόγια έχουν τη δύναμη να κάμπτουν / τους όγκους ενός ταραγμένου μυαλού / και είναι σαν βάλσαμο στις κακοφορμισμένες πληγές"), υπάρχει και ένα παράδειγμα οξύνου Έλληνα λογοτέχνη, ο οποίος είχε παρατηρήσει και αποδώσει στην Ποίηση τα εύσημα για την ίαση της ψυχής. Δεν είναι άλλος από τον Κωνσταντίνο Καβάφη και το κάνει αυτό στο ποίημα "Μελαγχολία του Ιάσωνος Κλεάνδρου ποιητού εν Κομμαγηνή 595 μ.Χ.", στο οποίο αναφέρεται άμεσα στη μελαγχολική διάθεση και έμμεσα σε αυτό που την προκαλεί, δηλαδή στον προαιώνιο φόβο του θανάτου όπως εμπνέεται από το γήρας και τη φθορά του σώματος. Το ποίημα παρατίθεται παρακάτω: 

Τό γήρασμα τοῦ σώματος καί τῆς μορφῆς μου
εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαῖρι.
Δέν ἔχω ἐγκαρτέρησι καμιά.
Εἰς σέ προστρέχω Τέχνη τῆς Ποιήσεως,
πού κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα·
νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καί Λόγῳ.

Εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαίρι. —
Τά φάρμακά σου φέρε Τέχνη τῆς Ποιήσεως,
πού κάμνουνε — γιά λίγο — νά μή νοιώθεται ἡ πληγή.

(1921)

Bonsai stories (Ιστορίες μπονσάι)

 Σε αυτήν την ανάρτηση θα ήθελα να κοινοποιήσω δύο ιστοτόπους για τη μικρή φόρμα / το μικρό (ή υπερμικρό) διήγημα ή σύντομη αφήγηση ή flash fiction ή ιστορία ταχυδρομικής κάρτας ή διήγημα-αστραπή ή αλλιώς - ως πιο διαδεδομένος και παγιωμένος όρος - την ιστορία μπονζάι (ή μπονσάι). Το χαρακτηριστικό των ιστοριών μπονσάι είναι η πλοκή και ο μικρός αριθμός λέξεων - φυσικά όμως και η λογοτεχνικότητα, δηλαδή η επινόηση γεγονότων και χαρακτήρων με τη φαντασία, καθώς πρόκειται για πεζά κείμενα. Η φύση του και η πορεία του παραπέμπουν στο ιαπωνικό χαϊκού ως τη μικρότερη ποιητική εδώ φόρμα. Οι δύο ιστότοποι που περιλαμβάνουν μια διαδικτυακή ανθολόγηση ιστοριών μπονσάι είναι οι https://bonsaistoriesflashfiction.wordpress.com/ και https://bonsaistories.gr/ . 

Ο πρώτος ιστότοπος είναι ένα ιστολόγιο από το περιοδικό ΠΛΑΝΟΔΙΟΝ. Όπως αναφέρεται και σε μια διαδικτυακή του παρουσίαση από την Ανοικτή Βιβλιοθήκη (https://www.openbook.gr/bonsai-storiies/), "είναι μια διαδικτυακή επιθεώρηση για το μικρό διήγημα και ταυτόχρονα μια διαδικτυακή ανθολογία εν προόδω για το συγκεκριμένο είδος". Είναι αρκετά αντιπροσωπευτική ως ανθολογία, παρουσιάζει νέους και καταξιωμένους συγγραφείς αλλά παράλληλα επεκτείνεται και σε κείμενα παλαιότερων αναγνωρισμένων λογοτεχνών, οι οποίοι δεν είναι σίγουρο ότι κατέτασσαν τα κείμενά τους σε αυτό το είδος, στο οποίο όμως τελικά μπορεί να εμπίπτουν. Σε μερικές περιπτώσεις τα κείμενα είναι μεταφρασμένα και σε άλλες γλώσσες ή / και περιλαμβάνονται κείμενα ξένων λογοτεχνών στη γλώσσα τους, γεγονός που δείχνει ότι ο ιστότοπος φιλοδοξεί να έχει παγκόσμια απήχηση. Πέρα από το αξιόλογο και καλά συλλεγμένο περιεχόμενο, όπου αναγράφονται και βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία των συγγραφέων, το ιστολόγιο διαθέτει πολύ χρηστική μορφή, αφού παρατίθενται κατ' αλφαβητική σειρά οι συγγραφείς, οπότε μπορεί ο επισκέπτης να ανακατευθυνθεί στα κείμενά τους επιλεκτικά. 

Ο δεύτερος ιστότοπος δεν περιορίζεται στην ανθολόγηση ιστοριών μπονσάι αλλά περιλαμβάνει και ποίηση. Είναι όμως αξιοπρόσεκτος ο μεγάλος αριθμός κειμένων που ανθολογούνται και εδώ - συγκεκριμένα εκτείνονται σε 61 σελίδες! Το χαρακτηριστικό εδώ είναι ότι πρόκειται για έργα νέων και πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων, αφού σε πολλές περιπτώσεις αναγράφεται η ένδειξη "Συμμετοχή στον 1ο λογοτεχνικό διαγωνισμό bonsaistories". Η ποιότητα των κειμένων, αν και κάποτε άνιση κατά τη γνώμη μας, δεν είναι πολύ κατώτερη των έργων του προηγούμενου ιστολογίου, που περιλαμβάνει θα λέγαμε πιο "τρανταχτά" ονόματα. Είναι μια φιλότιμη προσπάθεια και συλλογή έργων που πληρούν τα καλλιτεχνικά κριτήρια - κάποτε και πιο γνωστών συγγραφέων με σχετική δράση και διακρίσεις. Το μόνο που θα μπορούσαμε να βρούμε ως ψεγάδι είναι η δύσχρηστη παρουσίασή τους. 

Τέλος, αν με την ανάρτηση αυτή σας "ανοίξαμε την όρεξη" για αναζήτηση ιστοριών μπονσάι, υπάρχει και μια αναρτημένη στο διαδίκτυο συλλογή ιστοριών μπονσάι στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση: https://thermoyiannis.gr/wp-content/uploads/2018/12/%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CE%BC%CF%80%CE%BF%CE%BD%CF%83%CE%AC%CE%B9.pdf 

Ελπίζουμε με την ανάρτηση αυτή να σας κάναμε να θελήσετε να επισκεφθείτε τους δύο ιστοτόπους και να αναζητήσετε τα κείμενα που σας εκφράζουν απολαμβάνοντας τη μαστοριά των πεζογράφων της μικρής φόρμας με τη διεισδυτική τους ματιά στα ανθρώπινα πράγματα, την αδρή απόδοση των ανθρώπινων χαρακτήρων, τις αλληγορικές τους τάσεις κάποιες φορές και, τέλος, το ξάφνιασμα που επιφυλάσσουν σε ορισμένες περιπτώσεις με την ευλύγιστη πλοκή των κειμένων τους.  

Εταιρεία Συγγραφέων

 Στην παρούσα ανάρτηση θα ήθελα να αναφερθώ στον ιστότοπο της Εταιρείας Συγγραφέων (http://www.authors.gr/). Πέρα από υποψήφιους συγγραφείς που θα ήθελαν να γίνουν δεκτοί στους κόλπους της Εταιρείας και θα μπορούσαν να ενημερωθούν μέσω της ιστοσελίδας, φρονώ ότι ο συγκεκριμένος ιστοχώρος έχει και μια διδακτικά αξιοποιήσιμη πλευρά. Συγκεκριμένα, στην ετικέτα "Τα μέλη μας" είναι καταχωρημένοι όλοι οι συγγραφείς οι εγγεγραμμένοι στην Εταιρεία. Η αναζήτησή τους μπορεί να γίνει είτε αλφαβητικά είτε με την ιδιότητά τους (μέλη, επίτιμα μέλη, αντεπιστέλλοντα μέλη) αλλά κυρίως με βάση το είδος που "θεραπεύει" ο καθένας χωρίς να αποκλείονται και οι επικαλύψεις (Ποίηση, Πεζογραφία, Θέατρο, Δοκίμιο-Κριτική, Μετάφραση, Για παιδιά). Το σπουδαίο είναι ότι σύμφωνα με μια μικρή αναζήτηση που έκανα στους συγγραφείς που εντάσσονται στην κατηγορία Ποίηση αμέσως μετά τις εργοβιογραφικές πληροφορίες ανθολογείται μικρό τμήμα του έργου τους, ικανό πάντως να μεταδώσει σε ένα ασκημένο στη λογοτεχνία μάτι (ή αυτί) το πνεύμα του καθενός και την αίσθηση που απορρέει από το έργο τους.  Και υποστηρίζω ότι είναι διδακτικά αξιοποιήσιμη, διότι ο φιλόλογος που διδάσκει Λογοτεχνία μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή την ανθολόγηση ως πηγή άντλησης κειμένων - λιγότερο ή περισσότερο σύγχρονων - αλλά οπωσδήποτε καταξιωμένων και με τη δυνατότητα να προσαρμόσει την αναζήτηση και την τελική του επιλογή στις προσωπικές του προτιμήσεις και τις ανάγκες της διδασκαλίας του. Επομένως, κάντε τον κόπο να ρίξετε μια ματιά και θα βρείτε πολλούς γνωστούς αλλά και πολλούς λιγότερο γνωστούς ή απλώς "χαμηλών τόνων" παλιούς και νέους αξιόλογους ποιητές. Μπορεί να εντοπίσετε πραγματικά "διαμάντια" της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και αυτό όχι γιατί έχουν γίνει δεκτοί σε μια χορεία συγγραφέων, επειδή έχουν κάνει έναν ορισμένο αριθμό - ανάξιων λόγου κάποτε - εκδόσεων. Προσωπικά, ξεχώρισα τις ποιήτριες Χλόη Κουτσουμπέλη και Αθηνά Παπαδάκη από τα ανθολογούμενα ποιήματά τους και σίγουρα στο μέλλον θα αναζητήσω βιβλία τους προς ανάγνωση. Καλή ανάγνωση και σ' εσάς! 

Δημιουργική βιβλιο-γραφία

 Σε αυτήν την ανάρτηση θα ήθελα να συστήσω ορισμένα βιβλία εκ των ων ουκ άνευ για την εξοικείωση του διδάσκοντος το μάθημα της Λογοτεχνίας με τη Δημιουργική Γραφή. Από τα διαβάσματά μου, λοιπόν, έχω ξεχωρίσει τα εξής συγγράμματα που μια μικρή τους παρουσίαση επιχειρώ στη συνέχεια:

1. Αρτζανίδου, Ελένη, Γουλής, Δημήτρης, Γρόσδος, Σταύρος & Καρακίτσιος, Ανδρέας (2011). Παιχνίδια φιλαναγνωσίας και αναγνωστικές εμψυχώσεις. Αθήνα: Gutenberg.: Πρόκειται για ένα βιβλίο με τη συμβολή πολλών συγγραφέων, που ο καθένας ή περισσότεροι έχουν αναλάβει από ένα κεφάλαιο. Δίνεται έμφαση στη φιλαναγνωσία και στον μικρό αναγνώστη καθώς και στη γνωριμία με τη βιβλιοθήκη και με συγκεκριμένα λογοτεχνικά έργα για παιδιά. Οι αναγνωστικές εμψυχώσεις που παρατίθενται προσιδιάζουν σε ασκήσεις δημιουργικής γραφής που προτείνονται στον εκπαιδευτικό με πλαίσιο ένα κείμενο ή ανεξάρτητα.

2. Γρόσδος, Σταύρος (2014). Δημιουργικότητα και Δημιουργική Γραφή στην Εκπαίδευση. από το παιδί γραμματέα στο παιδί δημιουργό κειμένων. Στρατηγικές δημιουργικής γραφής. Θεσσαλονίκη: Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.: Το βιβλίο αυτό φιλοδοξεί να είναι τόσο θεωρητικός όσο και πρακτικό οδηγός στο ζήτημα της Δημιουργικής Γραφής, εφόσον χωρίζεται σε δύο μέρη, πρώτα το θεωρητικό και στη συνέχεια στο τμήμα με ιδέες πάνω στον σχεδιασμό στρατηγικών δημιουργικής γραφής. Όπως και με το προηγούμενο βιβλίο, οι ιδέες που δίνονται είναι απλές, σαφείς, κατανοητές και εύκολες για μικρά παιδιά με την καθοδήγηση του εκπαιδευτικού.

3. Καρακίτσιος, Ανδρέας (2013). Διδασκαλία της Λογοτεχνίας και Δημιουργική Γραφή. Θεσσαλονίκη: Ζυγός.: Το βιβλίο αυτό είναι περισσότερο προσανατολισμένο στις λογοτεχνικές φόρμες αλλά και σε άλλες παιγνιώδεις μορφές, όπως η ακροστιχίδα, το λιπόγραμμα, κλπ., τα οποία και παρουσιάζει μαζί με παιδαγωγικές διαδρομές, τουτέστιν προτάσεις δημιουργικής γραφής με άξονα έναν συγκεκριμένο μορφικό περιορισμό ή περισσότερους. Κάνει διαχωρισμό μεταξύ ποίησης και πεζογραφίας και αντίστοιχων ασκήσεων δημιουργικής γραφής και εισάγει αρκετά στοιχεία ορολογίας της Θεωρίας της Λογοτεχνίας και της Αφηγηματολογίας. Παρουσιάζει μια ευρεία γκάμα λογοτεχνικών μορφών, οπότε και πολλαπλές προτάσεις δημιουργικής γραφής με πολυάριθμα παραδείγματα αντιστοίχως.

4. Γρόσδος, Σταύρος (2017). Εικόνα και Δημιουργική Γραφή. Τα έργα ζωγραφικής, οι εικονογραφήσεις των λογοτεχνικών κειμένων, τα κόμικς και οι φωτογραφίες ως ερεθίσματα δημιουργικής γραφής. Θεσσαλονίκη: Πανεπιστήμιο Μακεδονίας.: Το βιβλίο αυτό αποτελεί έναν εμπεριστατωμένο οδηγό για τη συνομιλία εικόνας και λόγου, οπότε και δημιουργικής γραφής, όπως υποδηλώνουν και ο τίτλος και ο υπότιτλός του. Πραγματεύεται διάφορες μορφές εικόνων (φωτογραφίες, ζωγραφικά έργα / πίνακες, κόμικς, κλπ.) και πώς μέσα από την αλληλεπίδραση των μαθητών με αυτές μπορεί να παραχθεί λόγος και δη δημιουργικός. Εντάσσεται στο ευρύτερο πνεύμα των πολυγραμματισμών και της πολυτροπικότητας των κειμένων. Υπό την έννοια αυτήν απομακρύνεται από το λογοτεχνικό κείμενο αποκλειστικά και μπορεί να δώσει ιδέες για τη διδασκαλία και άλλων μαθημάτων, όπως της Νεοελληνικής Γλώσσας ή ακόμη και της Ιστορίας, εφόσον το εικονογραφικό υλικό έχει σχέση με την ιστορική ύλη (πίνακες με ιστορικά θέματα, προσωπογραφίες ιστορικών προσώπων, γελοιογραφίες παλαιότερων εποχών ως ιστορικές πηγές). Μπορεί να φαίνεται το θέμα του πιο εστιασμένο καθώς παρεισάγει την εικόνα εν σχέσει προς τη Δημιουργική Γραφή αλλά ανοίγει άπειρες δυνατότητες για δημιουργικότητα στην παραγωγή κειμένων και γενικά λόγου.

5. Αναγνώστου, Νόρα (2018). Κόκκινη κλωστή γραμμένη. Δημιουργική Γραφή: Στοιχεία Ιστορίας, Θεωρίας και Παιδαγωγικής. Τρίκαλα: Επέκεινα.: Το βιβλίο αυτό αποτελεί την επεξεργασία της διδακτορικής διατριβής της συγγραφέως, η οποία ευελπιστεί και μας προετοιμάζει για ένα παράρτημά της με σχέδια και διδακτικές προτάσεις δημιουργικής γραφής. Το σύγγραμμα μας εισάγει στο θεωρητικό πλαίσιο που αφορά τη Δημιουργική Γραφή αλλά έχει και παιδαγωγική στόχευση, καθώς θίγει παιδαγωγικά ζητήματα της εφαρμογής της και αναφέρεται σε εργαστήρια δημιουργικής γραφής. Είναι πολύ χρήσιμο, γιατί οριοθετεί και θέτει τις βάσεις για τη δυνατότητα εφαρμογής της Δημιουργικής Γραφής στην εκπαίδευση – σε κάθε βαθμίδα της. Ένας εκπαιδευτικός που θα το διαβάσει θα καταλάβει το πώς και το γιατί της αξιοποίησης της Δημιουργικής Γραφής στο μάθημά του.

6. Σουλιώτης, Μίμης (2012). Δημιουργική Γραφή. Οδηγίες πλεύσεως (Βιβλίο εκπαιδευτικού). Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού – Παιδαγωγικό Ινστιτούτο – Υπηρεσία Ανάπτυξης Προγραμμάτων. Διαθέσιμο στο: https://www.openbook.gr/dimiourgiki-grafi/.: Αυτό το σύγγραμμα, που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο και προέρχεται από το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού της Κύπρου αποτελεί το «ευαγγέλιο» της Δημιουργικής Γραφής. Είναι ένας πολύ συγκροτημένος πρακτικός οδηγός για την εφαρμογή της Δημιουργικής Γραφής στην εκπαίδευση. Συστήνει τα ποιητικά και άλλα είδη γύρω από και πάνω στα οποία μπορεί να κινηθεί η Δημιουργική Γραφή και τα οποία χαρακτηρίζονται από αξιοσημείωτη ποικιλία. Παραθέτει παραδείγματα και προτάσεις με σχολαστικές και λεπτομερείς / διεξοδικές παρατηρήσεις και θεωρητικά στοιχεία, ώστε να κατανοηθεί κάθε πτυχή της συγγραφής ενός αφηγηματικού ή ποιητικού κειμένου, απαραίτητα για την εξάσκηση των μαθητών κάθε βαθμίδας με την κατάλληλη προσαρμογή από τον εκπαιδευτικό.

7. Νικολαΐδου, Σοφία (Συλλογικό) (2016). Η Δημιουργική Γραφή στο σχολείο. Οδηγός εκπαιδευτικού. Αθήνα: Μεταίχμιο. (Κυκλοφορεί και ως e-book): Το βιβλίο αυτό φιλοδοξεί να εισαγάγει τη Δημιουργική Γραφή στη σχολική τάξη μεταφέροντας πρωτίστως την εμπειρία ορισμένων δημιουργών-λογοτεχνών που έχουν εντρυφήσει στην έννοια της Δημιουργικής Γραφής και στη μελέτη και εφαρμογή της. Έπειτα, περιέχει εισηγήσεις-διδακτικές προτάσεις δημιουργικής γραφής για όλο το φάσμα των φιλολογικών μαθημάτων – ακόμη και για τα Αρχαία Ελληνικά – λαμβάνοντας υπ’ όψιν μια ποικιλία κειμενικών ειδών που μπορούν να παραχθούν από τους μαθητές κάθε σχολικής βαθμίδας. Είναι κι αυτό ένα αξιόλογο πόνημα με διδακτικό και παιδαγωγικό αντίκρισμα.

8. Δουζίνα, Μαρίλη (2021). Η Δημιουργικότητα στο μάθημα της Λογοτεχνίας. Αθήνα: Οσελότος.: Το βιβλίο αυτό είναι το πιο πρόσφατο όσον αφορά τη Δημιουργική Γραφή γενικά αλλά και ειδικότερα στο μάθημα της Λογοτεχνίας. Μετά από ένα κατατοπιστικό θεωρητικό μέρος ακολουθούν προτάσεις δημιουργικής ανάγνωσης και γραφής καθώς και διδασκαλίας λογοτεχνικών κειμένων. Το σπουδαίο είναι ότι οι προτάσεις αφορούν το σύνολο των εκπαιδευτικών βαθμίδων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και «λύνουν τα χέρια» των εκπαιδευτικών των μεγαλύτερων τάξεων, όπου συνήθως η Δημιουργική Γραφή εξοβελίζεται προς χάριν ολοκλήρωσης της διδακτέας ύλης. Οι προτάσεις της συγγραφέως είναι στέρεα δομημένες με βήματα και ποικιλία στο περιεχόμενο και στο στυλ. Είναι ένα βιβλίο που πιστεύω θα προσανατόλιζε πολλούς καθηγητές που μπορεί να τους ξενίζει η εφαρμογή της Δημιουργικής Γραφής στο μάθημά τους.

9. Τσέργας, Νικόλαος (2020). Θεραπεία μέσω της ποίησης και θεραπευτική Δημιουργική Γραφή. Αθήνα: Gutenberg.: Το βιβλίο αυτό εισάγει μια άλλη διάσταση της Δημιουργικής Γραφής, εν προκειμένω τη θεραπευτική της αξία και λειτουργία / ρόλο. Αρχικά, αναλύονται οι θεωρητικές προσεγγίσεις και τα μοντέλα αξιοποίησης της Δημιουργικής Γραφής σε θεραπευτικό πλαίσιο. Στη συνέχεια όμως καταπιάνεται με συγκεκριμένα είδη και μορφές θεραπευτικής δημιουργικής γραφής, όπως είναι η εκφραστική γραφή, η αυτοβιογραφία, το ημερολόγιο, η θεραπευτική επιστολή και οι μέθοδοί τους. Τέλος, επιχειρεί μια σύνδεση Λογοτεχνίας και Ανθρωπολογίας υπό το πρίσμα της αυτοεθνογραφίας. Είναι αλήθεια ότι το συγκεκριμένο βιβλίο ξεφεύγει εντελώς από το εκπαιδευτικό πλαίσιο αλλά είναι ενδιαφέρον υπό την έννοια ότι εμπεδώνει την άποψη ότι η Δημιουργική Γραφή λειτουργεί λυτρωτικά και θεραπευτικά τελικώς και για τους μαθητές-παραγωγούς βιωματικών κειμένων μέσα στην τάξη διδασκαλίας της Λογοτεχνίας.     

Ελπίζω τα παραπάνω βιβλία να σας «άνοιξαν την όρεξη» για μια «βουτιά» στον κόσμο της Δημιουργικής Γραφής!  

Το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Μέση γενική εκπαίδευση στην Κύπρο

 Σε αυτήν την ανάρτηση θα ήθελα να συστησω μια πάρα πολύ χρήσιμη ιστοσελίδα όσον αφορά το μάθημα της Λογοτεχνίας. Πρόκειται για τον ιστότοπο http://logom.schools.ac.cy/index.php/el/. Περιέχει πολλές, πλούσιες και ποικίλες πληροφορίες γύρω από το μάθημα της Λογοτεχνίας, οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν στη διδακτική πράξη. Οι καρτέλες του επιγράφονται "Λογοτεχνία", "Υλικό", "Επιμόρφωση", "Ενημέρωση", "Ημερολόγιο" και "Επικοινωνία". 

Στην καρτέλα "Λογοτεχνία" αναρτώνται τα Αναλυτικά Προγράμματα για τη Λογοτεχνία στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση στην Κύπρο και στοιχεία σχετικά με τον προγραμματισμό της ύλης. Οι δύο πιο πολύτιμες όμως καρτέλες είναι οι "Υλικό" και "Επιμόρφωση". Στην καρτέλα "Υλικό" ο φιλόλογος μπορεί να βρει τα σχολικά εγχειρίδια Λογοτεχνίας και τα βιβλία εκπαιδευτικού, διδακτικά σενάρια για τη Λογοτεχνία σε επιλεγμένα κείμενα, λεξικό λογοτεχνικών όρων, οδηγίες για την αξιολόγηση της Λογοτεχνίας με παραδείγματα, διδακτικές προτάσεις και βιβλία εκπαιδευτικού για τη διδασκαλία και ανάγνωση ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, ποιητικές απόπειρες Κυπρίων μαθητών με έμφαση στο χαϊκού και στο καλλιγράφημα και χρήσιμο υλικό, όπως ονομάζεται, που περιλαμβάνει αφιερώματα σε λογοτέχνες, σε λογοτεχνικά είδη, στην παρουσία της Λογοτεχνίας στο διαδίκτυο, διδακτικές προτάσεις και σχεδιασμούς ενοτήτων από έγκριτους εν ενεργεία φιλολόγους της Κύπρου. 

Το ανεκτίμητο αυτό υλικό έρχεται να συμπληρώσει η καρτέλα "Επιμόρφωση", η οποία, όπως λέει και η ονομασία της, περιλαμβάνει κείμενα και παρουσιάσεις από επιμορφωτικά συνέδρια, σεμινάρια και ημερίδες με θέμα τη Λογοτεχνία και τη Διδακτική της ή και συγκεκριμένους λογοτέχνες. Όλα τα παραπάνω αποτελούν εμπεριστατωμένο υλικό και πληροφορίες απαραίτητες για την ενημέρωση του εκπαιδευτικού-φιλολόγου που πρόκειται να διδάξει το αντικείμενο της Λογοτεχνίας. Επίσης, είναι πολύ βολικό το ότι όλες οι πληροφορίες και τα άρθρα διατίθενται σε μορφή με την οποία μπορεί κανείς να τα "κατεβάσει" από το διαδίκτυο και να τα αποθηκεύσει στον δικό του υπολογιστή. 

Συνολικά, ο ιστότοπος αυτός φαίνεται ότι είναι πολύ καλοστημένος και οργανωμένος, όπως φροντισμένο δείχνει να είναι και το ίδιο το μάθημα της Λογοτεχνίας στη Μέση εκπαίδευση στην Κύπρο με βάση όλα αυτά τα δεδομένα, οπότε και μπορεί να λειτουργήσει ως πυξίδα για τη διδασκαλία ενός φιλολόγου και στην Ελλάδα, αφού ακολουθεί τον σύγχρονο τρόπο προσέγγισης των λογοτεχνικών κειμένων. Για παράδειγμα δίνεται μεγάλη έμφαση στη Δημιουργική Γραφή. Θα πρότεινα ανεπιφύλακτα στους συναδέλφους φιλολόγους να επισκεφθούν τον ιστότοπο αυτόν και είναι σίγουρο ότι θα "περιπλανηθούν" για πολλή ώρα σε αυτόν, γιατί οπωσδήποτε θα βρουν όλο και κάτι που θα εμπίπτει και στα δικά τους λογοτεχνικά ενδιαφέροντα, αφού το υλικό είναι τόσο πολυσχιδές και πολύπλευρο. Καλή επίσκεψη!