Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας

Θα ήθελα σε αυτήν την ανάρτηση να αναφερθώ στις συλλογές του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας (http://repository.kentrolaografias.gr/xmlui/handle/20.500.11853/1) και στους τρόπους διδακτικής τους αξιοποίησης στα γλωσσικά μαθήματα. Οι δύο ψηφιακές συλλογές που περιέχει ο ιστότοπος αφορούν α) παραδόσεις και β) παροιμίες. Εκτός από την ποικιλία τους είναι ενδιαφέρουσες οι επιλογές αναζήτησής τους στο corpus (π.χ. με βάση το λήμμα, τον τίτλο, τη συλλογή, τον καταγραφέα, τον τόπο ή / και τον χρόνο καταγραφής).

Οι παραδόσεις είναι πιο οργανικά δεμένες με το περιεχόμενο της επιστήμης της Λαογραφίας, η οποία δεν έχει τόσο έντονη παρουσία στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Μπορεί όμως να αναδυθεί και να αναδειχθεί στο πλαίσιο μελέτης και επεξεργασιας ενός λογοτεχνικού κειμένου. Μία χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του Παπαδιαμάντη. Επίσης, στο μάθημα των Κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ και Β΄ Γυμνασίου το σχολικό εγχειρίδιο περιλαμβάνει ενότητα με τίτλο "Λαογραφικά". Μια ιδέα θα ήταν να αναζητήσουν οι μαθητές στη βάση του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας πληροφορίες για κάποια ή κάποιες παραδόσεις που απαντούν και περιγράφονται με περισσότερη ή λιγότερη λεπτομέρεια μέσα στο αντίστοιχο κείμενο ή απόσπασμα ανθολογούμενου έργου. Εκτός από τις γνώσεις που θα αποκομίσουν για τις παραλλαγές ενός εθίμου σε διάφορες περιοχές οι μαθητές θα ασκηθούν στην αναζήτηση με λέξεις-κλειδιά.

Όσον αφορά τις παροιμίες, οι οποίες αποτελούν γλωσσικό λαογραφικό υλικό, η διδακτική τους αξιοποίηση αφορά το αντικείμενο της Νεοελληνικής Γλώσσας. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να διατρέξει το λημματολόγιο της συλλογής και να επιλέξει λέξεις για τις οποίες θα ήθελε να ερευνήσουν οι μαθητές του τον τρόπο χρήσης τους, για παράδειγμα τις μεταφορικές χρήσεις των λέξεων που αναφέρονται σε ζώα ή σύνθετες λέξεις, ιδιωματικές ή που μπορεί να "ξενίζουν" τους μαθητές ως αδιαφανείς ως προς τη - συχνά σχετιζόμενη με κάποια παράδοση - σημασία τους ή και τελείως άγνωστες λέξεις. Το κυριότερο όμως, οι παροιμίες μπορούν να μελετηθούν από τους μαθητές ως ιδιαίτερο κειμενικό είδος (δομή και περιεχόμενο) με την κατάλληλη και πάλι επιλογή και καθοδήγηση του εκπαιδευτικού, ώστε το υπο-δείγμα που θα καταρτίσει το corpus μελέτης να είναι αντιπροσωπευτικό και σφαιρικό. 

Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας (ΠΟ.Θ.Ε.Γ)

Θα ήθελα στην ανάρτηση αυτή να αναφερθώ στον ιστότοπο ΠΟ.Θ.Ε.Γ. Πρόκειται για τον Πολιτιστικό Θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας (http://www.potheg.gr/Intro.aspx?lan=1), που είναι μια ψηφιοποιημένη πρωτογενής πολιτιστική συλλογή κειμένων της νεοελληνικής γραμματείας. 

Αρχικά, με τη δυνατότητα αναζήτησης στη συλλογή ανθολογούμενων συγγραφέων και έργων τους μπορεί να αποβεί χρήσιμο εργαλείο για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας - ίσως και σε επίπεδο συγκρίσεων, αν όχι αποκλειστικά μελέτης ενός συγκεκριμένου λογοτέχνη. Το μειονέκτημα είναι πως ανθολογούνται αποσπάσματα και όχι πάντα ολόκληρα τα πρωτότυπα έργα, ποιητικά ή πεζά. 

Μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει το εργαλείο Θησαυρός. Πρόκειται για έναν αλφαβητικό θησαυρό / λεξικό λογοτεχνικών όρων, όπου επιλέγοντας τον κάθε όρο εμφανίζεται η σημασία του με συντομία και σαφήνεια καθώς και συνώνυμα και σχετιζόμενοι όροι. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι παραπέμπει σε αποσπάσματα της ανθολογούμενης γραμματείας όπου ανευρίσκεται ο όρος. Έτσι, είναι, κατά τη γνώμη μας, ένα εργαλείο αξιοποιήσιμο σε κάθε τάξη Λογοτεχνίας γυμνασιακού ή λυκειακού επιπέδου, στο οποίο μπορεί να γίνει αναφορά ή παραπομπή εντός ή εκτός σχολικής αίθουσας. Στη χρήση του θα μπορούσε να βασιστεί άνετα ένα σχέδιο μαθήματος ή ένα ευρύτερο διδακτικό σενάριο. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να διδαχθούν διάφορα λογοτεχνικά είδη μέσα από την παρατήρηση του ορισμού τους, αρχικά, και ίσως τη σύγκριση με έντυπες πηγές καθώς και, δευτερευόντως, μέσα από τη μελέτη των συναφών αποσπασμάτων της ψηφιοποιημένης βάσης, όπου γίνεται η περιγραφή τους.

Ζώσιμος: 1 ή 2;

Με αφορμή ένα επιστημονικό άρθρο που διάβασα έμαθα για μια προσωπικότητα των πρώτων (μετα)χριστιανικών χρόνων. Προσπάθησα να βρω κι άλλες πληροφορίες γι' αυτόν και μου δημιουργήθηκε μια σύγχυση λόγω του αιώνα που έζησε. Πρόκειται για τον Ζώσιμο, ο οποίος δεν είναι ένας αλλά δύο! 

Ο Ζώσιμος Πανοπολίτης, που καταγόταν από και έζησε στην Πανόπολη (σημερινό Αχμίμ: πόλη της Αιγύπτου) τέλη του 4ου με αρχές του 5ου μ.Χ. αιώνα, ήταν Έλληνας και ασχολήθηκε με την Αλχημεία, την οποία μάλιστα μάλλον θεμελίωσε με τα βιβλία που συνέγραψε. 

Ο Ζώσιμος που έζησε στην Κωνσταντινούπολη τέλη του 5ου με αρχές του 6ου αιώνα μ.Χ. ήταν Έλληνας εθνικός ιστορικός και έγραψε στα ελληνικά το έργο "Ιστορία Νέα" για τα χρόνια της υστερορωμαϊκής ή πρωτοβυζαντινής Αυτοκρατορίας. 

Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον, αν δινόταν μια εργασία στους μαθητές να ξεδιαλύνουν την ταυτότητα και το πεδίο δραστηριοποίησης επιλεγμένων από τον εκπαιδευτικό-φιλόλογο (ή από εκπαιδευτικούς με διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα σε συνεργασία) προσωπικοτήτων της αρχαιότητας, για τις οποίες τυχαίνει να υφίσταται συνωνυμία. Θα γινόταν μέσα από μια τέτοια δραστηριότητα εμφανές στους μαθητές ότι κάποτε ο τομέας δραστηριοποίησης και το έργο που αφήνει κάποιος πάνω σε αυτόν είναι ζωτικής σημασίας για την αναγνώρισή του ως διακριτού προσώπου με σημαίνουσα συμβολή και παρουσία στην Ιστορία. Και ίσως θα τους έδινε το έναυσμα για δημιουργική ενεργοποίηση, ώστε να αποκτήσουν κι οι ίδιοι την πολυπόθητη "υστεροφημία".

Η "Ιθάκη" του Κ.Π.Καβάφη σε κόμικ

Θα ήθελα να κοινοποιήσω μια ενδιαφέρουσα προσπάθεια διακαλλιτεχνικής δημιουργίας. Πρόκειται για μια δημιουργία του Αυστραλού σκιτσογράφου Gavin Aung Than, την "Ιθάκη" του Κωνσταντίνου Καβάφη σε κόμικ, την επιμέλεια του οποίου στα Νέα ελληνικά έκανε η φιλόλογος Κατερίνα Προκοπίου. Η εικονογράφηση, που συνοδεύεται από τους στίχους του ποιήματος, συμβαδίζει με και στηρίζεται σε αυτούς. Παράλληλα, "φωτίζει" με τις εικονιστικές επιλογές άμεσες ή πιο έμμεσες μεταφορές και αλληγορίες του ποιήματος. Κάτι αξιοσημείωτο είναι, επίσης, ότι προβάλλει και επεξεργάζεται επιπλέον νέα παράπλευρα νοήματα, όπως για παράδειγμα την αντίθεση στον πόλεμο είτε ως εξωτερική αντιπαράθεση είτε ως εσωτερική σύγκρουση. Με έναν λόγο, το βρίσκουμε ιδιαίτερα πρόσφορο για διδακτική αξιοποίηση και παράλληλη ανάγνωση με το αυθεντικό ποίημα του αλεξανδρινού δημιουργού. Μπορεί κανείς να διαβάσει το κόμικ στην εξής ιστοσελίδα: https://www.ebooks4greeks.gr/%ce%b9%ce%b8%ce%b1%ce%ba%ce%b7-%ce%ba%ce%b1%ce%b2%ce%b1%cf%86%ce%b7 . 

Η «Ιθάκη» του Καβάφη σε Κόμικ

Πολύχρωμο!

Με την ανάρτηση αυτή θα ήθελα να κάνω γνωστό τον ιστότοπο POLYCHROMO (http://polychromo.frl.uoa.gr/). Πρόκειται για ένα πολύγλωσσο ηλεκτρονικό λεξικό χρωματικών εκφράσεων. Είναι ένα φροντισμένο εργαλείο δημιουργημένο από έγκριτους γλωσσολόγους. Περιλαμβάνει τις λέξεις για τα χρώματα καθώς και εκφράσεις με αυτά σε διάφορες γλώσσες. Μέσα από αυτή την παράθεση μπορεί να γίνει διαγλωσσική σύγκριση. Αλλά και μόνο το υλικό για τη Νέα ελληνική μπορεί να αξιοποιηθεί στη διδασκαλία, για παράδειγμα της μεταφοράς και των μεταφορικών εκφράσεων των εστιασμένων στα χρώματα. Επιπλέον, δίνονται στατιστικές πληροφορίες σχετικά με τη χρήση των χρωματικών όρων αλλά και σχετική βιβλιογραφία, η οποία θα μπορούσε, κατά τη γνώμη μας, να εμπλουτιστεί περαιτέρω.

Περί Βιβλιοθηκών

Με την ανάρτηση αυτή θα ήθελα να γνωστοποιήσω τον ιστότοπο Περί Βιβλιοθηκών (https://staikoslibraries.gr/gr/). Πρόκειται για έναν πλούσιο σε πληροφορίες ιστότοπο για την ιστορία των βιβλιοθηκών και τα πρόσωπα που σχετίζονται με αυτές στο πέρασμα των αιώνων. Αναδεικνύει ιδιαίτερες πτυχές της παρουσίας των βιβλιοθηκών, επεξηγεί την ειδική ορολογία Αρχειονομίας και Βιβλιοθηκονομίας και περιέχει ενημερωμένη και έγκυρη βιβλιογραφία για όλα τα σχετικά θέματα. Το σημαντικότερο είναι ότι έχει μια διαθεματική παρουσία συμπεριλαμβάνοντας θέματα Αρχιτεκτονικής των βιβλιοθηκών και των χώρων για συναφή χρήση συγκέντρωσης αρχειακού υλικού καθώς και φωτογραφικό υλικό από διάφορες ιστορικές εκδόσεις. Και όλα αυτά σε μια εύχρηστη ταξινόμηση / κατηγοριοποίηση και δυναμική παρουσίαση. 

Ο Τεύκρος Μιχαηλίδης παρουσιάζει τις "Λέσχες Ανάγνωσης"

Συννεφόλεξα

Θα ήθελα να συστήσω την ιστοσελίδα http://www.wordle.net/. Πρόκειται για έναν ιστότοπο όπου μπορεί κανείς να δημιουργήσει "συννεφόλεξα", δηλαδή εικόνες με λέξεις συγκεντρωμένες και συναρμοσμένες μεταξύ τους σαν σε ένα νέφος. Οι λέξεις μπορούν να προέρχονται από ένα κείμενο ή να είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους.

Η συγκεκριμένη ιστοσελίδα μπορεί να σταθεί διδακτικά αξιοποιήσιμη για τη διδασκαλία γραφής του κειμενικού είδους της περίληψης. Συγκεκριμένα, η τοποθέτηση ενός κειμένου για τη δημιουργία ενός wordle, αφού αυτό πληκτρολογηθεί και υπάρχει σε ηλεκτρονική μορφή, μπορεί να λειτουργήσει ως δραστηριότητα εύρεσης των λέξεων-κλειδιών, οι οποίες θα οδηγήσουν τους μαθητές στον εντοπισμό του θέματός του. Πώς γίνεται αυτό; Στο συννεφόλεξο που θα δοθεί από τους μαθητές εντολή να δημιουργηθεί οι λέξεις με τη μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης στο κείμενο θα παρουσιάζονται με μεγαλύτερο μέγεθος. Αυτό θα είναι ένα κατευθυντικό στοιχείο για τους μαθητές ως προς το τι πραγματεύεται το κείμενο. 

Ένας άλλος τρόπος διδακτικής αξιοποίησης του wordle είναι να δοθεί ένα έτοιμο συννεφόλεξο στους μαθητές με λέξεις της επιλογής του εκπαιδευτικού, προκειμένου να τις χρησιμοποιήσουν σε δικά τους κείμενα μυώντας τους με αυτήν την παιγνιώδη αφόρμηση / τρόπο στη διαδικασία της δημιουργικής γραφής. Στη συνέχεια, μπορούν οι μαθητές να τοποθετήσουν το ίδιο τους το ολοκληρωμένο κείμενο σε συννεφόλεξο για να παρατηρήσουν αν και σε τι βαθμό αξιοποιήθηκαν οι δοσμένες λέξεις και αν κατέχουν κεντρικό ρόλο στο πλαίσιο του κειμένου τους ελέγχοντας το μέγεθος των λέξεων του συννεφόλεξου.  

Ιστοσελίδα με ακρωνύμια, συντομογραφίες, αρκτικόλεξα και σύμβολα

Θα ήθελα να συστήσω εδώ την ιστοσελίδα http://www.asas.gr/. Πρόκειται για μια συλλογή ακρωνυμίων, συντομογραφιών, αρκτικόλεξων και συμβόλων, όπως μαρτυρά η ακρωνυμική ονομασία της. Δίνει τη δυνατότητα πλοήγησης και αναζήτησης ακρωνυμίων που χρησιμοποιούνται σε διάφορους τομείς και επιστημονικούς κλάδους σύμφωνα με την κατηγοριοποίηση που τους έχει γίνει. 

Η ιστοσελίδα μπορεί να καταστεί διδακτικά αξιοποιήσιμη τόσο στο πλαίσιο των φιλολογικών αντικειμένων, και ιδιαιτέρως της Ιστορίας, όσο και σε άλλα διδακτικά αντικείμενα που περιλαμβάνουν αρκτικόλεξα ως όρους. Ενδείκνυται, συγκεκριμένα, η ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και ευνοείται η ανακαλυπτική μάθηση, καθώς προτείνεται οι μαθητές να αναζητήσουν τα ακρωνύμια και τις σημασίες που υποκρύπτονται πίσω από αυτά, ώστε να τα συνδέσουν στη συνέχεια με το εκάστοτε διδακτικό αντικείμενο και ενότητα.  

γ) Ελεύθερη συμμετοχική γραφή

β) Παράλληλη γραφή στρωματοποιημένης διαίρεσης

α) Παράλληλη γραφή οριζόντιας διαίρεσης

Στρατηγικές συνεργατικής γραφής

Θα ήθελα να συγκεντρώσω εδώ τις διάφορες μορφές συνεργατικής γραφής, όπως μπορεί αυτή να εφαρμοστεί σε ένα ηλεκτρονικό συνεργατικό έγγραφο στο εργαστήριο Η/Υ ή κατά τη διάρκεια της τυπικής ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας μέσα στη σχολική τάξη.
Πρόκειται για:
α) τη στρατηγική της παράλληλης γραφής οριζόντιας διαίρεσης
https://www.youtube.com/watch?v=qE1MOLmt0vM&t=4s
β) τη στρατηγική της παράλληλης γραφής στρωματοποιημένης διαίρεσης
https://www.youtube.com/watch?v=qUh0tx49jY8&t=13s
γ) τη στρατηγική της ελεύθερης συμμετοχικής γραφής
https://www.youtube.com/watch?v=xDSdh3PjpEw&t=4s
δ) τη στρατηγική της διαδοχικής γραφής.

Γνωμικολογικόν

Θα ήθελα να συστήσω εδώ την ιστοσελίδα https://www.gnomikologikon.gr/. 

Πρόκειται για μια συλλογή από γνωμικά, ρητά, αποφθέγματα και αφορισμούς σημαντικών προσωπικοτήτων από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη εποχή για ποικίλα θέματα κατηγοριοποιημένα με διάφορους τρόπους. 

Μπορεί να φανεί διδακτικά αξιοποιήσιμη στο αντικείμενο της Νεοελληνικής Γλώσσας για τη διδακτική προσέγγιση του τρόπου του ορισμού για την ανάπτυξη παραγράφου μέσα από την αντιπαραβολή των γνωμικών για ένα θέμα και στη συνέχεια τη σύνθεση των εξαγόμενων πληροφοριών σε έναν συνεργατικό ορισμό από τους μαθητές. Η διδασκαλία προτείνεται να έχει ομαδοσυνεργατική μορφή και η δραστηριότητα μπορεί να συνοδεύεται από τη χρήση ερμηνευτικού λεξικού.