Graphic novel

Η παρούσα ανάρτηση είναι αφιερωμένη στο σχετικά νέο αφηγηματικό είδος του graphic novel. Το graphic novel αποδίδεται με τους ελληνικούς όρους γραφιστική αφήγηση, εικονογράφημα και τον - κατά τη γνώμη μας ιδιαίτερα επιτυχημένο ως προς τη συγχώνευση των μερών του ως σύνθετης λέξης - εικονογραφήγημα. Πρόκειται για ένα είδος "κειμένου" που συνδυάζει εικόνα και λόγο, συγχέεται με ή / και προέρχεται από τα κόμικς αλλά απευθύνεται όχι μόνο σε παιδιά αλλά (και) σε ενήλικες. Αυτό που το διακρίνει σε ιδιαίτερο είδος σε σχέση με το κόμικς είναι η έκτασή του και η πιο σύνθετη πλοκή που προσιδιάζει σε αφήγημα, όπως μαρτυρά και το ένα του συνθετικό. Η φύση του ως ανερχόμενου ξεχωριστού αλλά και πρωτεϊκού είδους αποδεικνύεται και από τις μείξεις του με άλλα είδη με αποτέλεσμα τη δημιουργία άλλων υβριδικών υποειδών με βάση αυτό, όπως φαίνεται από τους όρους γραφιστικό μυθιστόρημα (graphic narrative), γραφιστική βιογραφία (graphic biography) και γραφιστικό ημερολόγιο (graphic diary).

Πολλές και εξειδικευμένες πληροφορίες για το graphic novel μπορεί να βρει κανείς στο αφιέρωμα που έχει κάνει το περιοδικό Κείμενα στο τεύχος 26 του 2017 (http://keimena.ece.uth.gr/main/index.php?option=com_content&view=category&id=70&Itemid=106). Άλλα ιστορικά στοιχεία για το graphic novel μας δίνει ένας από τους κορυφαίους Έλληνες δημιουργούς του σε ένα ηλεκτρονικό αφιέρωμα (https://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/graphic-novels-mia-opsimi-morfi-ton-komiks-logotexnia-i-aythyparkti-texni). Για όποιον θέλει να εντρυφήσει κι άλλο στο είδος και τη φύση του graphic novel και την παρουσία και την τύχη του στην ελληνική πραγματικότητα, υπάρχει και μια σειρά βιντεοσκοπημένων προφορικών εισηγήσεων στον ιστότοπο του Ιδρύματος Μποδοσάκη με θέμα τους το graphic novel (https://www.blod.gr/lectures/i-logotehnia-se-graphic-novels-optiko-isodynamo-i-aytonomo-ergo/). 

Όσον αφορά τη διδασκαλία, το graphic novel αποτελεί πολύ πρόσφορο διδακτικό αντικείμενο στην εποχή των πολυγραμματισμών, της πολυτροπικότητας και του κριτικού γραμματισμού. Με τον συνδυασμό εικόνας και λόγου προσφέρει τη δυνατότητα:

α) να αναδειχθούν αντιστοιχίες και εσωτερικές σχέσεις της γλώσσας με την εικόνα

β) να εγείρει κριτικές αναγνώσεις χάρη στην πιο εύγλωττη κάποτε έκφραση του σκιτσογράφου, που ερμηνεύει το αρχικό λογοτεχνικό κείμενο, όταν πρόκειται για μεταφορά-εικονογράφηση λογοτεχνικού κειμένου

γ) να αυξήσει την αισθητική απόλαυση ανάγνωσης της λογοτεχνίας ή και γενικά ενός "κειμένου" προσελκύοντας με την οπτική του φύση τους μαθητές. 

Τα graphic novels που ξεχωρίσαμε και ενδείνυνται για διδακτική αξιοποίηση στο πλαίσιο των φιλολογικών μαθημάτων είναι τα εξής: 

α) Αϊβαλί από τον Soloup: πρόκειται για ένα συμπίλημα ιστοριών που πραγματεύονται τη Μικρασιατική καταστροφή και τις μνήμες των προσφύγων μεταφέροντας και την πλευρά των Τούρκων μέσα από την περίπτωση ενός εκ των αφηγητών. Προσφέρεται για διδακτική αξιοποίηση στο μάθημα της Σύγχρονης Ιστορίας.

β) Ερωτόκριτος από τους Γούση Γιώργο, Ράγκο Γιάννη και Παπαμάρκο Δημοσθένη: πρόκειται για τη μεταφορά σε εικονογραφήγημα της περιβόητης ιστορίας του Βιτσέντζου Κορνάρου. Προσφέρεται για διδακτική αξιοποίηση στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

γ) Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ. Graphic diary των Άρι Φόλμαν και Νταβίντ Πολόνσκυ: πρόκειται για το πασίγνωστο ημερολογιακό κείμενο της έγκλειστης εβραιοπούλας.Προσφέρεται για διδακτική αξιοποίηση στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

δ) Άννα Φρανκ. Ένα κόμικ-βιογραφία σε συνεργασία με το σπίτι της Άννας Φρανκ στο Άμστερνταμ από τους Jacobson Sid και Colon Ernie: πρόκειται για ένα "κείμενο" με ευρύτερες ιστορικές πληροφορίες και μαρτυρίες απ' ό,τι το ίδιο το Ημερολόγιο, περιλαμβάνοντας και στοιχεία γι' αυτό. Προσφέρεται για διδακτική αξιοποίηση στο μάθημα της Σύγχρονης Ιστορίας.

Ελληνικός Συσσωρευτής Περιεχομένου Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Ο Ελληνικός Συσσωρευτής Περιεχομένου Πολιτιστικής Κληρονομιάς είναι προσβάσιμος από την ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.searchculture.gr/. Περιλαμβάνει τεκμήρια από διάφορες ιστορικές περιόδους που περιέχονται σε διάφορες θεματικές και άλλες συλλογές. Ειδικότερα, στις ψηφιακές συλλογές δέκα ελληνικών μουσείων μας παραπέμπει το ίδιο το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης, με πρωτοβουλία του οποίου δημιουργήθηκε και ο εν λόγω ιστότοπος (http://www.ekt.gr/el/news/23797). Αντικείμενα Τέχνης μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε διδακτικά αντικείμενα χάρη στην ευελιξία των φιλολογικών μαθημάτων. Ενδείνυνται ως μέσα αφόρμησης σχετικά με ένα ζήτημα στη Νεοελληνική Γλώσσα ή στο πλαίσιο της διδασκαλίας των Τεχνών οποιασήποτε (αντίστοιχης) ιστορικής περιόδου. Ακόμη, μπορούν να αξιοποιηθούν για τη σύγκριση της Τέχνης σε διαφορετικές εποχές / περιόδους. Έπειτα, υπάρχει μεγάλο εύρος στα αντικείμενα που περιέχονται στις συλλογές, αφού πρόκειται για αρχαιολογική ύλη, για λαογραφική ύλη, για θεατρική ύλη, για βυζαντινά αντικείμενα, για εθνογραφική ύλη, για αφίσες, για πίνακες, για αντικείμενα της Τεχνολογίας και των Θετικών Επιστημών. Επομένως, πολλές μπορεί να είναι οι σκέψεις και οι προτάσεις διδακτικής τους αξιοποίησης στο πλαίσιο των φιλολογικών μαθημάτων ακόμη και με τη μορφή θεματικών εργασιών-project.

Ακρόπολη & Παρθενώνας

Περιηγούμενη στον ιστοχώρο του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης η αναζήτηση "με έβγαλε" σε ορισμένες ενδιαφέρουσες ιστοσελίδες με θέμα την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα. 

Πρόκειται για τις εξής: 

1. Αποθετήριο Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης (http://repository-ysma.ekt.gr/ysma/): περιέχει τεκμήρια (άρθρα, εκθέσεις, βιβλία, κατασκευαστικά σχέδια, κινηματογραφικό υλικό, λόγοι / διαλέξεις, μελέτες, πρακτικά, προτάσεις αποκατάστασης, προτάσεις / εισηγήσεις, σχέδια γραφικής αποκατάστασης, σχεδιαστικές αποτυπώσεις, σχεδιαστικές προτάσεις, τεκμήρια συνεδρίων, φωτογραμμετρικές αποτυπώσεις, φωτογραφίες) για την προσέγγιση της μορφής και των κατασκευαστικών λεπτομερειών των μνημείων της Ακρόπολης. Περιέχει αρκετά εξειδικευμένες πληροφορίες αλλά φαίνεται κατάλληλο για διαθεματική διδακτική αξιοποίηση (Ιστορία Α΄ Λυκείου, Καλλιτεχνική Παιδεία Α΄ Λυκείου επιλογής, Ελληνικός και Ευρωπαϊκός Πολιτισμός Α΄ Λυκείου επιλογής, Ιστορία της Τέχνης Γ΄ Λυκείου επιλογής, Σχέδιο Γ΄ Λυκείου επιλογής).
2. Αποθετήριο Εκπαιδευτικού Περιεχομένου για την Ακρόπολη (http://repository.acropolis-education.gr/acr_edu/): περιέχει πολυμεσικό υλικό ποικίλης φύσεως κατάλληλο για πλοήγηση από εκπαιδευτικούς, μαθητές αλλά και απλούς επισκέπτες, μέσω του οποίου κάποιος (ο μαθητής) μπορεί να εμπλουτίσει τις γνώσεις του για τα μνημεία της Ακρόπολης, την ιστορία, τα πρόσωπα και τους μύθους που σχετίζονται με αυτό. Εκτός από ενημερωτικό υλικό περιέχει και διαδραστικές εφαρμογές και μουσειοσκευές. Είναι κατάλληλο για διδακτική αξιοποίηση στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ιστορίας Α΄ Γυμνασίου και Α΄ Λυκείου.
3. The Parthenon Frieze (http://repository.parthenonfrieze.gr/frieze/): Το αποθετήριο αυτό, όπως μαρτυρά και η ονομασία του, παρέχει πρόσβαση στο πολιτισμικό υλικό του διαζώματος του Παρθενώνα δίνοντας τη δυνατότητα απλής παρατήρησης αλλά και διάδρασης μέσα από ψηφιακά παιχνίδια (για τα οποία βέβαια απαιτείται η εγκατάσταση συγκεκριμένων προγραμμάτων, ώστε να λειτουργήσουν και να είναι διαθέσιμα στον υπολογιστή του μαθητή). Είναι κι αυτό κατάλληλο για διδακτική αξιοποίηση στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ιστορίας αλλά και των Εικαστικών / Καλλιτεχνικών ή της Ερευνητικής Εργασίας (Project). Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί μόνο τα Αγγλικά ως γλώσσα διεπαφής, οπότε θα μπορούσε να υποστηρίξει διαθεματικές προσεγγίσεις με το μάθημα των Αγγλικών.  

Ancient memes

Ήθελα κάποια στιγμή να γράψω κάτι για τα ancient memes, αυτά τα σπαρταριστά ανέκδοτα τύπου κόμικ μίας εικόνας (συνήθως από έργα Τέχνης) με προστεθειμένα συννεφάκια διαλόγου - ή και όχι -, που έχουν κατακλύσει το διαδίκτυο και έχουν κερδίσει πολλούς διαδικτυακούς αναγνώστες αλλά και μιμητές με τις αμίμητες ατάκες τους. Πρόσφατα, διάβασα ένα διαδικτυακό άρθρο για τους δημιουργούς τους (https://www.reader.gr/news/stories/viral/synenteyxeis/gnoriste-toys-anthropoys-piso-apo-ta-real-ancient-memes), το οποίο θεωρώ ότι θα μπορούσε να το φέρει ένας φιλόλογος σε μία σχολική τάξη ως αφορμή για συζήτηση με τους μαθητές πάνω στην έννοια του χιούμορ (στο πλαίσιο διδασκαλίας της Νεοελληνικής Γλώσσα της Α΄ Λυκείου για παράδειγμα). 

Κατά τη γνώμη μου, τα ancient memes έχουν τα εξής προτερήματα όσον αφορά μια πιθανή διδακτική τους αξιοποίηση:

1. καθιστούν τα ιστορικά πρόσωπα και γενικά την Ιστορία πιο οικεία μέσα από την απομυθοποίησή της, με αποτέλεσμα να μπορούν να λειτουργήσουν ως αφορμή για αναζήτηση πληροφοριών για αυτά
2. κάνουν γνωστά - έστω μέσα από μια "αρνητική" διαφήμιση - γνωστά έργα Τέχνης, για τα οποία και πάλι οι μαθητές μπορεί να θελήσουν με παρότρυνση να βρουν πληροφορίες
3. λειτουργούν ως χιουμοριστικό κείμενο ανακουφιστικά σε σχέση με την ένταση του μαθήματος και την αυστηρότητα της τυπικής διδασκαλίας
4. προωθούν την αργκό και τη γλώσσα των νέων, δίνοντας έναυσμα για πιο ενδελεχή μελέτη της και έκφραση σχολίων και γλωσσικών εμπειριών και βιωμάτων των μαθητών, δίνοντας έτσι και την αίσθηση ότι ο εκπαιδευτικός ενδιαφέρεται για τη δική τους οπτική και έκφραση. (Κάτι παρόμοιο κάνει και ο Θάνος Μικρούτσικος, ο οποίος ανέρτησε ένα ancient meme που του έστειλε η κόρη του με στίχους του Νίκου Καββαδία, τους οποίους έχει ο ίδιος μελοποιήσει, γράφοντας ότι μια επόμενη έκδοση των τραγουδιών του σε στίχους του Καββαδία θα πρέπει να συνοδεύεται από ένα βιβλίο με κόμικ!)
5. στέκονται ως πολυτροπικό κείμενο που συνδυάζει εικόνα και λόγο, επομένως ανταποκρίνονται στις επιταγές του σύγχρονου οπτικού γραμματισμού
6. δύνανται να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση και έναυσμα αυτοέκφρασης των μαθητών μέσα από τη Δημιουργική Γραφή κατά το πρότυπο των αρχικών ancient memes, όπως ήδη έχει γίνει από πολλούς επίδοξους μιμητές τους στο διαδίκτυο
7. εμπλέκοντας και άλλες Τέχνες πέραν των Οπτικών Τεχνών, όπως για παράδειγμα τη Μουσική με ατάκες και ρεφραίν από σύγχρονα τραγούδια ή τη Λογοτεχνία παραθέτοντας στίχους από ποιήματα με καυστική / ειρωνική διάθεση, μπορούν να πλουτίσουν τις γνώσεις των μαθητών, έστω και μέσα από τη διακωμώδησή τους, αν ένας εκπαιδευτικός αποφασίσει να τα αξιοποιήσει και βρει τον κατάλληλο / πρόσφορο τρόπο για να το πετύχει, αλλά και καταφέρνουν να φέρουν κοντά τη λόγια και τη λαϊκή κουλτούρα σε ένα πρωτόγνωρο μίγμα
8. ενίοτε αναδεικνύουν τη φύση του λογοπαιγνίου, το οποίο αναλυόμενο μπορεί να αποβεί μέσον αρχαιογνωσίας για τους μαθητές χάρη στην πολυσυλλεκτικότητα της έμπνευσης των συντακτών των ancient memes
9. προβληματίζουν τους μαθητές πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις, πάθη και αδυναμίες, θέματα επαγγελματικής φύσεως και αξίες, νοοτροπίες και στάσεις ζωής
10. Τέλος, κάνουν προσιτό μέσα από μια συγκεκριμένη κατηγορία τους τον κόσμο των βιβλίων και των βιβλιοθηκών. 

Μαφάλντα!

Ένα πολύ ενδιαφέρον κόμικ με προοπτικές διδακτικής αξιοποίησης είναι η Μαφάλντα του Quino. Στην ηρωίδα του κόμικ έχει γίνει ήδη ένα αξιόλογο μικρό αφιέρωμα (https://www.sansimera.gr/articles/313). Εδώ θα θέλαμε να συμπληρώσουμε ότι η ηρωίδα προβληματίζεται και εκφέρει άποψη - όχι πάντα τόσο αισιόδοξη, οφείλουμε να ομολογήσουμε - για διάφορα θέματα, όπως είναι η παγκόσμια ειρήνη, ο ρατσισμός, η πολιτική, η οικονομία, ο καταναλωτισμός, τα ΜΜΕ, οι οικογενειακές σχέσεις και η θέση της γυναίκας. Επομένως, το κόμικ είναι πρόσφορο για αφόρμηση και έναρξη διαλόγου σε μια τάξη όπου διδάσκεται Νεοελληνική Γλώσσα. Επιπλέον, μπορεί να λειτουργήσει ως πολυτροπικό κείμενο προς επεξεργασία από τους μαθητές, ειδικά καθώς οι ιστορίες είναι μικρές και εύπεπτες αλλά και φροντισμένες γλωσσικά στην ελληνική της μετάφραση. Μάλιστα, όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να βρει όλα τα τεύχη του κόμικ στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση: http://users.uoa.gr/~spapast/Mafalda/. Κατά τη γνώμη μας, η Μαφάλντα με τη δύναμη που έχει - ως ένα ρομαντικό παιδί με καυστικό χιούμορ, ανθρωπιστικές αξίες και υπερτοπικό όραμα - να κάνει τους μαθητές να ταυτίζονται με αυτήν θα είναι πάντα επίκαιρη και διαχρονική αλλά και κατάλληλη για να έχει θέση μέσα στη (φιλολογική) σχολική αίθουσα. 

Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ε.Ι.Ε.)

Μια από τις ενδιαφέρουσες δραστηριότητες του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών είναι η πραγματοποίηση ειδικών μορφωτικών εκδηλώσεων με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Το αναλυτικό πρόγραμμα κάθε κύκλου ομιλιών μπορεί κανείς να δει στο Αρχείο Προηγούμενων Εκδηλώσεων (http://www.eie.gr/epistimiskoinonia/openscience-gr.html) καθώς και την προαναγγελία νέων επικείμενων εκδηλώσεων. Εδώ μπορεί κανείς να βρει και να παρακολουθήσει βιντεοσκοπημένες ορισμένες από τις ομιλίες.

Εκτός από την ουσιώδη μορφωτική λειτουργία τους οι εκδηλώσεις αυτές μπορούν να χρησιμεύσουν ως αξιόλογο υλικό για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας και της Ιστορίας με διάφορους τρόπους. 

Α. Όσον αφορά το αντικείμενο της Νεοελληνικής Γλώσσας: 

1. Οι μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου διδάσκονται τη γραφή περίληψης από προφορικό και γραπτό κείμενο. Θα μπορούσαν, λοιπόν, να χρησιμοποιηθούν ως κείμενα προς συμπύκνωση οι βιντεοσκοπημένες ομιλίες, οι οποίες δεν είναι πάντα τόσο εξειδικευμένες αλλά και σε περίπτωση που είναι πραγματεύονται κυρίως φιλολογικά και ιστορικά ζητήματα, συγγενή δηλαδή με το αντικείμενο του φιλολόγου-εκπαιδευτικού και κάποτε προσιτά μέσω του διδακτικού αντικειμένου της Ιστορίας στους ίδιους τους μαθητές. Η εργασία που ανατίθεται στους μαθητές είναι να παρακολουθήσουν τη βιντεοσκοπημένη ομιλία, να κρατήσουν σημειώσεις από αυτήν και να κάνουν περίληψη της προφορικής ομιλίας, με αποτέλεσμα να εξασκούνται και στις δύο αυτές δραστηριότητες.
2. Σε ένα δεύτερο στάδιο θα μπορούσαν οι μαθητές να αναζητήσουν το κείμενο των ομιλιών σε γραπτή μορφή, αν υποθέσουμε ότι οι ομιλητές το έχουν αναρτήσει κάπου στο διαδίκτυο ή είναι εκδεδομένο σε έντυπη μορφή. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναλάβει δράση ο εκπαιδευτικός και να κατεθύνει τους μαθητές στην αναζήτησή τους έχοντας υπ' όψιν την ύπαρξη ή μη της γραπτής μορφής ή, αν είναι δύσκολος ο εντοπισμός της, να την παράσχει στους μαθητές. Εδώ ενεργοποιείται και καλλιεργείται η δεξιότητα της πληροφοριακής παιδείας στους μαθητές. Έπειτα, όταν θα έχουν το πλήρες γραπτό κείμενο της διάλεξης, μπορούν να αντιπαραβάλουν το ίδιο ή / και την περίληψή του με τη δική τους περίληψη και να βελτιώσουν τη δική τους παραγωγή γραπτού λόγου / έκφραση.
3. Ιδανικές είναι οι πολυτροπικές αφίσες με το αναλυτικό πρόγραμμα κάθε κύκλου ομιλιών για την πρόκληση συζήτησης μεταξύ των μαθητών στο πλαίσιο της παραγωγής λόγου στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, καθώς τα θέματα δεν είναι ούτε μονοδιάστατα ούτε πάντα αμιγώς φιλολογικά. Για παράδειγμα, υπάρχουν εκδηλώσεις με θέμα τη διατροφή, την υγεία, τη θρησκεία, την οικονομία, το περιβάλλον, όπου δίδεται κι ένας φιλοσοφικός προσανατολισμός, αλλά και για την Ιστορία και τη Λογοτεχνία με κάποτε διαθεματικές και διεπιστημονικές προσεγγίσεις. 
4. Πολλές και ενδιαφέρουσες ιδέες μπορεί να πάρει κανείς από τη θεματολογία των εκδηλώσεων και των μεμονωμένων ομιλιών για την υλοποίηση project σε σχολικό πλαίσιο.  Ένα παράδειγμα είναι ο κύκλος ομιλιών με θέμα ""Ελάσσονα" πρόσωπα της νεότερης ελληνικής ιστορίας: βιογραφικές προσεγγίσεις", απ' όπου οι μαθητές μπορούν να αλιεύσουν ονόματα για να καταρτίσουν βιογραφικά σημειώματα των αντίστοιχων προσώπων. Έπειτα, οι "ελάσσονες βίοι" αποτελούν ενότητα και του διδακτικού αντικειμένου της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

Β. Όσον αφορά το αντικείμενο της Ιστορίας:

1. Οι πολυτροπικές αφίσες των μορφωτικών εκδηλώσεων μπορούν να αξιοποιηθούν διδακτικά στο στάδιο της αφόρμησης. Ως λέξεις-κλειδιά μπορούν να λειτουργήσουν ιστορικοί και άλλοι όροι, τους οποίους οι μαθητές καλούνται να αναζητήσουν και να ερμηνεύσουν. Ένα παράδειγμα θα ήταν ο κύκλος ομιλιών με θέμα "Το Βιβλίο ως Κείμενο και Αντικείμενο".
2. Με άλλον τρόπο μπορούν να λειτουργήσουν ολόκληροι οι τίτλοι των ομιλιών ως εξής: κάθε ομάδα μαθητών που θα έχει ορίσει ο εκπαιδευτικός με βάση τον αριθμό των τίτλων αναλαμβάνει την παρουσίαση των εικασιών του για το περιεχόμενο της ομιλίας. Με την παρουσίαση αυτή διαδοχικά στην ολομέλεια της τάξης μπορεί να καταρτιστεί ο σκελετός του μαθήματος / μιας μεμονωμένης ή ευρύτερης διδακτικής ενότητας, όπου ο εκπαιδευτικός θα συμπληρώνει ή θα διορθώνει με τη βοήθεια και του διδακτικού εγχειριδίου αλλά και άλλων πηγών που μπορεί να βρίσκονται στη διάθεση των μαθητών και του ίδιου. Ένα παράδειγμα θα ήταν ο κύκλος ομιλιών με θέμα "Το Βυζάντιο και το πρώτο ρωσικό κράτος (882-1240)".

"Αν..." του Rudyard Kipling

Μια αγαπημένη μου δραστηριότητα κατά τη διδασκαλία της 6ης Ενότητας του σχολικού εγχειριδίου της Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου ("Ενεργοί πολίτες για την υπεράσπιση οικουμενικών αξιών") είναι η διδακτική αξιοποίηση του ποιήματος "Αν" του Ράντυαρντ Κίπλινγκ. 

Παραθέτω παρακάτω ολόκληρο το ποίημα σε μετάφραση Άγγελου Δόξα (1900-1985) (πηγή: http://users.sch.gr/symfo/sholio/kimena/xeni/kiplig_an.htm):

Αν μπορείς να κρατάς το κεφάλι ψηλά όταν γύρω σου όλοι

τον εαυτό τους εχάσαν δειλά, και για τούτο μαζί σου τα βάζουν,

στον εαυτό σου αν μπορείς να 'χεις πίστη όταν όλοι για σένα αμφιβάλλουν

μα κι αδιάφορος να 'σαι κι ορθός στις δικές τους μπροστά αμφιβολίες,

αν μπορείς να υπομένεις χωρίς ν' αποστάσεις ποτέ καρτερώντας,

ή μπλεγμένος με ψεύτες, μακριά να σταθείς, αν μπορείς απ' το ψέμα

κι αν γενείς μισητός, να μη δείξεις στρατί στο δικό σου το μίσος,

κι ούτε τόσο καλός να φανείς κι ούτε τόσο σοφά να μιλήσεις,

αν μπορείς να ονειρεύεσαι δίχως να γίνεις του ονείρου σου σκλάβος,

αν μπορείς να στοχάζεσαι δίχως τη σκέψη να κάνεις σκοπό σου,

αν μπορείς την λαμπρήν ανταμώνοντας Νίκη ή τη μαύρη φουρτούνα,

να φερθείς με τον ίδιο τον τρόπο στους δυο κατεργάρηδες τούτους,

αν μπορείς να υποφέρεις ν' ακούς την αλήθεια που ο ίδιος σου είπες,

στρεβλωμένη από αχρείους, να γενεί μια παγίδα για ηλίθιους ανθρώπους,

ή αν τα όσα η ζωή σού έχει δώσει αντικρίσεις συντρίμμια μπροστά σου,

κι αφού σκύψεις, ν' αρχίσεις ξανά να τα χτίζεις με σκάρτα εργαλεία,

αν μπορείς να σωριάσεις μαζί τ' αγαθά και τα κέρδη σου όλα,

κι αν τολμήσεις με μια σου ζαριά όλα για όλα να παίξεις

και να χάσεις τα πάντα και πάλι απ' την πρώτη σου αρχή να κινήσεις,

και να μην ψιθυρίσεις ποτές ούτε λέξη για τα όσα έχεις χάσει,

κι αν μπορείς ν' αναγκάσεις με βία, την καρδιά σου, τα νεύρα, το νου σου,

να δουλέψουν για σέναν ακόμα κι αφού τσακιστούνε στο μόχθο,

και ν' αντέξεις σ' αυτό σταθερά όταν τίποτε εντός σου δεν θα 'χεις

άλλο εξόν απ' τη θέληση που όρθια θα κράζει σε τούτα «Κρατάτε»,

αν μπορείς να μιλάς με τα πλήθη κι ακέριος στο ήθος να μένεις,

ή αν βρεθείς με ρηγάδες χωρίς τα μυαλά σου να πάρουν αέρα,

κι αν ποτέ, ούτε οι φίλοι ούτε οι εχθροί να σε κάνουν μπορούν να πονέσεις,

τον καθένα αν ζυγιάζεις σωστά και κανέναν πιο πρόσβαρα απ' άλλον,

αν μπορείς να γεμίζεις το αμείλιχτο ένα λεφτό της κάθε ώρας

στην αξία των εξήντα μοιραίων δευτερόλεφτων της διαδρομής του,
τότε θα 'ναι όλη η Γη σα δικιά σου, ως και κάθε που υπάρχει σε τούτη,
και —περισσότερο ακόμα— θε να 'σαι ένας άνθρωπος πλέριος, παιδί μου.

Η εργασία που συνήθως αναθέτω στους μαθητές είναι να εντοπίσουν μέσα από τις διατυπώσεις του ποιήματος τις αξίες και τις θετικές ποιότητες τις οποίες προβάλλει ο ποιητής. Η δραστηριότητα μπορεί να απευθύνεται και σε μαθητές Λυκείου και, συγκεκριμένα, της Β΄ Λυκείου και να συνδυάζεται με την ενότητα "Βιογραφικά είδη", όπου διδάσκεται η σύνταξη και τα χαρακτηριστικά του είδους της συστατικής επιστολής.

Επεκτείνοντας τη δραστηριότητα θα μπορούσε κανείς να αξιοποιήσει διδακτικά την παρωδία του ανωτέρω ποιήματος από τον Κώστα Βάρναλη με το να ζητά τις αρνητικές ποιότητες που προβάλλονται σε αυτό και την αντιστοίχιση ή αντιπαραβολή με το ποίημα του Κίπλινγκ σε επίπεδο περιεχομένου αλλά και μορφής (υφολογικές γλωσσικές επιλογές). 

Στη συνέχεια παρατίθεται ολόκληρο το ποίημα του Νεοέλληνα ποιητή (πηγή: http://users.sch.gr/symfo/sholio/kimena/varnalis_an-kiplig.htm): 

Αν μπορείς την παλαβή να κάνεις, όταν οι άλλοι

σου κάνουνε το γνωστικό κι όλοι σε λένε φταίχτη·

αν δεν πιστεύεις τίποτα κι άλλοι δε σε πιστεύουν·

αν σχωρνάς όλα τα δικά σου, τίποτα των άλλων·

κι αν το κακό, που πας να κάνεις, δεν το αναβάλλεις

κι αν σ' όσα ψέματα σου λεν με πιότερ' απανταίνεις·

κι αν να μισείς ευφραίνεσαι κι όσους δε σε μισούνε

κι αν πάντα τον πολύξερο και τον καλόνε κάνεις.

Αν περπατάς με την κοιλιά κι ονείρατα δεν κάνεις

κι αν να στοχάζεσαι μπορείς μονάχα το ιντερέσο·

το νικημένο αν παρατάς και πάντα διπλαρώνεις

το νικητή, μα και τους δυο ξετσίπωτα προδίνεις·

αν ό,τι γράφεις κι ό,τι λες, το ξαναλέν κι οι άλλοι

γι' αληθινό - να παγιδεύουν τον κουτό κοσμάκη·

 αν λόγια κι έργα σου καπνόν ο δυνατός αέρας

τα διαβολοσκορπά κι εσύ ξαναμολάς καινούριον.

Αν όσα κέρδισες μπορείς να τα πληθαίνεις πάντα

και την πατρίδα σου κορώνα γράμματα να παίζεις·

κι αν να πλερώνεις την πεντάρα, που χρωστάς, αρνιέσαι

και μόνο να πληρώνεσαι σωστό και δίκιο το 'χεις·

αν η καρδιά, τα νεύρα σου κι ο νους σου εν αμαρτίαις

γεράσανε κι όμως εσύ τα στύβεις ν' αποδίδουν·

αν στέκεις πάντα δίβουλος και πάντα σου σκυμμένος

κι όταν φωνάζουν οι άλλοι «εμπρός!» εσύ φωνάζεις «πίσω!»

Αν στην πλεμπάγια να μιλάει αρνιέται η αρετή σου

κι όταν ζυγώνεις δυνατούς, στα δυο λυγάς στη μέση·

κι αν μήτε φίλους μήτ' εχθρούς ποτέ σου λογαριάζεις

και κάνεις πως τους αγαπάς, αλλά ποτέ κανέναν

αν δεν αφήνεις ευκαιρία κάπου να κακοβάνεις

και μόνο, αν κάνεις το κακό, η ψυχή σου γαληνεύει,

δικιά σου θα 'ναι τούτ' η Γης μ' όλα τα κάλλη που 'χει

κι έξοχος θα 'σαι Κύριος, αλλ' Ανθρωπος δε θα'σαι!