Λεξικό περιφράσεων

 Με αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να κάνω γνωστό ένα χρήσιμο γλωσσ(ολογ)ικό εργαλείο, το Λεξικό Περιφράσεων της Παρασκευής Θώμου. Είναι αναρτημένο και μπορεί κανείς να το "κατεβάσει" από την ιστοσελίδα του Εργαστηρίου Διαπολιτισμικών και Μεταναστευτικών Μελετών (http://www.ediamme.edc.uoc.gr/diaspora/index.php?option=com_content&view=article&id=266:2020-07-08-20-14-00&catid=98&Itemid=593&lang=el). Χρησιμοποιείται στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης / ξένης γλώσσας και περιλαμβάνει όλες τις λεξι(λογι)κές συνάψεις που έχουν παγιωθεί, π.χ. παίρνω την ευθύνη, ξεκαρδίζομαι στα γέλια, τι μου λες, κλπ. Ο όρος "περίφραση" χρησιμοποιείται ως "όρος-ομπρέλα", με τον οποίον αποδίδονται όλες οι στερεότυπες (εκ)φράσεις λιγότερο ή περισσότερο παγιωμένες. Σε κάθε περίφραση ως λήμμα παρέχονται ο ορισμός της, υφολογικές, σημασιολογικές και συντακτικές πληροφορίες καθώς και παραδείγματα και άλλες παρεμφερείς περιφράσεις για εσωτερικούς γλωσσικούς συσχετισμούς. Κατά τη γνώμη μας, μπορεί να αξιοποιηθεί και στη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής ως μητρικής γλώσσας στο πλαίσιο αναφοράς στην αργκό ή στις χρήσεις ενός ρήματος, καθώς περιλαμβάνει κατά κόρον ρηματικές φράσεις.

Σύγχρονη Νεοελληνική Ποίηση

 Σε αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να αναφερθώ στον ιστότοπο https://poets.gr/el/. Πρόκειται για έναν ιστότοπο που συγκεντρώνει σύγχρονους Νεοέλληνες ποιητές με ενδεικτικά βιογραφικά τους και ορισμένα χαρακτηριστικά δείγματα της ποίησής τους. Θεωρώ ότι η "συλλογή" αυτή έχει τα αρνητικά και τα θετικά της. 

Ένα αρνητικό είναι η έλλειψη αντιπροσωπευτικότητας ως προς τα πρόσωπα. Αυτό το βλέπω αφενός επειδή ανθολογούνται και ποιητικά κείμενα μη ζώντων ποιητών, όπως του Μίλτου Σαχτούρη, μάλλον με το δεδομένο ότι ζούσαν την εποχή που πρωτοδημιουργήθηκε η συλλογή. Με αυτό το σκεπτικό θα μπορούσαν να ανθολογηθούν και πολλοί άλλοι ποιητές που ανήκαν στη χορεία της μεταπολεμικής γενιάς. Δεύτερον, ανθολογούνται ποιητές, που δεν σημαίνει ότι δεν το αξίζουν να αναφέρονται ως τέτοιοι, πρωτοεμφανιζόμενοι μάλλον και με πολύ λιγότερη φήμη από άλλους σύγχρονους. Δίνεται, επιπλέον, η εντύπωση ότι η επιλογή των ανθολογούμενων ποιητών είναι ιδιαζόντως υποκειμενική, από τη στιγμή άλλωστε που η υπεύθυνη για την ιστοσελίδα έχει "αυτοανθολογηθεί". Γενικά, δεν αναλύεται κάπου το σκεπτικό της ανθολόγησης ή κάποιο κοινό σημείο που συνδέει τους ποιητές ή το έργο τους πέρα από τη γραφή σε ελληνική γλώσσα, αφού ορισμένοι έχουν μη ελληνικές ρίζες - με αρκετούς τίτλους ποιημάτων πάντως σε ξένη γλώσσα (κυρίως αγγλικά). Αυτό όμως μπορεί να έχει σχέση με τα σημεία των καιρών. Είναι φανερός πάντως ο προσωποκεντρισμός της συλλογής, αφού άλλωστε και ο ιστότοπος ονομάζεται "poets" (= ποιητές) και η αναζήτηση γίνεται εκτός από περιήγηση στα ίδια τα ποίηματα με την αλφαβητική κατάταξη των ανθολογούμενων ποιητών.   

Η συλλογή όμως έχει και αρκετά θετικά. Το βασικό είναι ότι πρόκειται πράγματι για "ποίηση", δηλαδή ποιητική έκφραση όσο ιδιότυπη κι αν γίνεται σε αρκετές από τις περιπτώσεις. Μαζί με αυτή της την ιδιοτυπία κουβαλά επίσης η ανθολογία και το περιεχόμενό της, που αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη πραγματικότητα με αρκετά δελεαστικούς κάποτε τίτλους. Μιλά λοιπόν για τη μετανάστευση, για οικογενειακές σχέσεις, για τον έρωτα σε διάφορες μορφές αλλά σημαντική θέση επέχουν και υπαρξιακά θέματα με έμφαση στη μοναξιά μέσα από την αναφορά σε αντικείμενα και καταστάσεις της μοντέρνας καθημερινότητας. Φέρνει επίσης στο προσκήνιο γενικότερους προβληματισμούς πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις και κοινωνίες. Αυτή η θεματολογική αντιπροσωπευτικότητα των σύγχρονων καιρών την καθιστά κατ' εμέ διδακτικά αξιοποιήσιμη στο πλαίσιο του μαθήματος της Λογοτεχνίας υπό την προϋπόθεση της προσεκτικής επιλογής ποιημάτων με βάση τους προβληματισμούς που επιθυμεί να εγείρει ο εκάστοτε εκπαιδευτικός σύμφωνα και με τις δικές του παραστάσεις, βιώματα και αξίες. 

"Το θέατρο είναι ψυχοθεραπεία"

Σε αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να ενημερώσω για μια πάρα πολύ πλούσια διαδικτυακή βάση θεατρικών έργων. Βρίσκεται στην ιστοσελίδα http://isobitis.com/theatro1/. Εδώ μπορεί να βρει κανείς ηχογραφημένα θεατρικά έργα ποικίλων ειδών και εποχών, πάντοτε όμως επίκαιρα. Μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διδασκαλίας ή / και παράλληλα κείμενα για τη θεματική ενότητα "Θέατρο" στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Λυκείου. Η αναζήτηση μπορεί να γίνει κατά είδος και με βάση το ονοματεπώνυμο του συγγραφέα ή των ηθοποιών που συμμετέχουν. Είναι μια αναντικατάσταση συλλογή, η οποία, όπως φαίνεται, εμπλουτίζεται συνεχώς από τον δημιουργό της, στον οποίον αξίζουν συγχαρητήρια για το μέγεθος και τα ορατά αποτελέσματα του εγχειρήματος.

 

Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών

Με την παρούσα ανάρτηση θα ήθελα να ενημερώσω για το ψηφιακό έργο της Εταιρείας Παπαδιαμαντικών Σπουδών. Στην ιστοσελίδα της (http://papadiamantis.net/) μπορεί κανείς να βρει ικανό υλικό για τη μελέτη του παπαδιαμαντικού έργου. Διότι περιλαμβάνει όχι μόνο στην εύχρηστη μορφή του pdf τα Άπαντά του αλλά και ποικίλο υλικό σχετικά με τις μεταφράσεις του, τις παλαιές εκδόσεις του, υλικό σχετικό με την παρουσία του Παπαδιαμάντη στις Τέχνες καθώς και μελέτες σε μορφή βιβλίων, άρθρων, κλπ. Η ιστοσελίδα πρόκειται να αποκτήσει διαδραστικό χαρακτήρα, όπως προεξαγγέλλεται στην αρχική της σελίδα. Πιστεύω ότι είναι ένα πολύ σημαντικό απόκτημα για τους φιλολόγους καθώς και μια ευκαιρία για εντρύφηση στο έργο του Νεοέλληνα λογοτέχνη.

Ονομάτων επίσκεψις

Μια ενδιαφέρουσα δραστηριότητα που μπορεί να εφαρμοστεί στην αρχή του διδακτικού έτους κατά τη γνωριμία μαθητών και εκπαιδευτικών είναι η συζήτηση για τα ονόματά τους. Κάθε όνομα κρύβει μια ιστορία τόσο εν σχέσει με την ετυμολογία του όσο και στο πλαίσιο της ονοματοδοσίας στο συγκεκριμένο άτομο που το φέρει. Οι μαθητές, που πάντα έχουν ανάγκη να εκφραστούν, μπορεί να λάβουν αυτή τη συζήτηση ως αφόρμηση για να φέρουν στο προσκήνιο την οικογενειακή ιστορία τους. Όλο και κάποιο "παράξενο" περιστατικό ή ένας "μύθος" θα περιστρέφεται γύρω από το όνομα που έχει ένας μαθητής. Ίσως μια οικογενειακή διένεξη, η σύνδεση με ένα χαμένο (ή και όχι) αγαπητό οικογενειακό πρόσωπο, που θα ξυπνήσει μνήμες και θα ενισχύσει τους οικογενειακούς δεσμούς, η σχέση με τα ονόματα άλλων αδερφιών της οικογένειας και την ιεραρχία / ιεράρχησή τους, κάποιο τάμα, που εγείρει το θρησκευτικό συναίσθημα, ή τελοσπάντων ένας πρωτόγνωρος λόγος επιλογής ενός συγκεκριμένου ονόματος για τον οποίον ο μαθητής / η μαθήτρια έχει ακούσει και έχει ή δεν έχει συγκρατήσει. Αναμφισβήτητα όμως οδηγεί τόσο στην ανακάλυψη της ταυτότητας των μαθητών και στην απόδοση αξίας στον καθέναν από αυτούς ως άτομο όσο και καλλιεργεί τις οικογενειακές σχέσεις και την αναζήτηση των ριζών τους. Η συζήτηση μπορεί να επεκταθεί και στα επώνυμα των μαθητών, μέσα από τα οποία μπορεί να αναδειχθεί η "τοπική ταυτότητα", όπως για παράδειγμα χαρακτηριστικά επαγγέλματα ή παρατσούκλια της περιοχής, κάποτε κιόλας σε διαλεκτική γλώσσα. Όπως και να έχει, με αυτόν τον τρόπο συνδέεται το σχολείο με την τοπική κοινωνία και την ιστορία της και συγχωνεύονται η ατομική και η συλλογική ταυτότητα, όπως συμβαίνει μέσα από το μικρό όνομα και το επίθετο του καθενός σε μια ιδιαίτερη και πρωτότυπη μίξη.