Η Λογοτεχνία στο διαδίκτυο: ανάγνωση και εκπαίδευση

 Στην παρούσα ανάρτηση θα ήθελα να κάνω γνωστή την ιστοσελίδα της Σωτηρίας Καλασαρίδου "Η Λογοτεχνία στο διαδίκτυο: ανάγνωση και εκπαίδευση" (http://www.datalitedu.web.auth.gr/). Την εντόπισα ενώ έψαχνα το ομώνυμο βιβλίο της, που αποτελεί και τη διδακτορική της διατριβή. Πρόκειται για μια άκρως ενημερωμένη διαδικτυακή βάση, όπου συγκεντρώνονται όλες οι ιστοσελίδες και οι ιστότοποι που αφορούν τη Λογοτεχνία σε όλες τις εκφάνσεις της. Για παράδειγμα συμπεριλαμβάνει στον κατάλογό της συνδέσμους για ηλεκτρονικά περιοδικά για τη Λογοτεχνία ή ιστοσελίδες για online δημιουργική γραφή, ψηφιακά αποθετήρια και βιβλιοθήκες, ακομη και ιστολόγια με μελοποιημένη ποίηση. Στα θετικά της βάσης συγκαταλέγεται η καλή οργάνωση και κατηγοριοποίηση των συνδέσμων που απαριθμεί. Εκτός από το προσωπικό ενδιαφέρον που μπορεί να έχει κάποιος για τη Λογοτεχνία στο διαδίκτυο, η διαδικτυακή αυτή βάση δύναται να αξιοποιηθεί και διδακτικά στο πλαίσιο της λογοτεχνικής ανάγνωσης και αναζήτησης για τη Λογοτεχνία από μαθητές στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. 

Παλαιοβιβλιοπωλεία εντός και εκτός Αθηνών

 

Θα ήθελα στην ανάρτηση αυτή να απαριθμήσω παραθέτοντας όσο περισσότερα στοιχεία επικοινωνίας γινόταν τα παλαιοβιβλιοπωλεία ή βιβλιοπωλεία που διαθέτουν και παλιά βιβλία, τα οποία λειτουργούν στη Αθήνα (και σε άλλες πόλεις) για τους βιβλιόφιλους, τους συλλέκτες και τους λάτρεις και αναζητητές του παλαιού, σπάνιου και εξαντλημένου βιβλίου. Αυτά είναι τα εξής:

• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Δημήτρης Ρέτσας, Άστιγγος 6, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-3251405 / 210 6232373 / 6982715347, Ωράριο: 9:30-14:00 εκτός Δευτέρας, http://www.retsasbooks.gr/ (κυρίως σπάνιες εκδόσεις από κλασικά βιβλία και αρκετά ιστορικά, με ειδίκευση στην τοπική ιστορία και τη λαογραφία)  
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Ιωάννης Κουγέας Β., Άστιγγος 21 & Θησείου 2, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-321960 / 210-3219608 / 6944948242, E-mail: info@kougeasbooks.gr , www.kougeasbooks.gr , (μεγάλη ποικιλία σε μεταχειρισμένα βιβλία όλων των ειδών καθώς και πολλά περιοδικά)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Ιωάννης Κουγέας Γ., Άστιγγος 6, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-3245331
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Ερατώ, Γιώργος Παπαδάτος Θησείου 9, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-3311991 / 6977991373, E-mail: info@eratobooks.gr , https://eratobooks.gr/ Ωράριο: 8:00-14:00 (κυρίως αρχαιοελληνική γραμματεία, ιστορία και νεοελληνική λογοτεχνία αλλά και σπάνια χαρακτικά, παλιά τεύχη περιοδικών, κόμικς και φύλλα εφημερίδων)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Στράτος και Παύλος Ρογκότης, Ερμού 103, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-3212604, Ωράριο: 10:00-18:00 (βιβλία, περιοδικά, φυλλάδια, από το 1880 ως και πρόσφατα, με έμφαση στη λογοτεχνία, το θέατρο, την ποίηση και την ιστορία)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Δημήτρης Γκεζερλής, Κεντρικό: Σόλωνος 99, Εξάρχεια, Αθήνα 106 78, Υποκατάστημα: Θεμιστοκλέους 23-25, Αθήνα 106 77, τηλ. 210-3801083 / 210-3813190 / 6936957259 / 6938687797, Ωράριο: 9:00-16:00 και Σάββατο 9:00-14:00 (σπάνιοι και ακριβοί τίτλοι που αφορούν κυρίως την ιστορία)  
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Λάκης Βουγιούκας, Τζαβέλλα 3, Εξάρχεια, Αθήνα 106 81, τηλ. 210-3802816 / 6947549945, fax: 2103210873, E-mail: tzavella3@gmail.com , http://tzavella3.blogspot.gr/ , Ωράριο: 14:00-20:00 (σπάνια και εξαντλημένα βιβλία πριν το 1880 κυρίως ιστορίας, τοπικής και Β΄ Παγκόσμιου πολέμου, και λαογραφίας)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Νίκος Χρυσός, Χαριλάου Τρικούπη 63 & Δερβενίων, Εξάρχεια, Αθήνα 106 81, τηλ. 210-3631821, www.oldbooks.gr , Ωράριο: Δευτέρα και Σάββατο 10:00-15:00 και Τρίτη, Πέμπτη και Παρασκευή 17:30-20:30 (μόνο μεταχειρισμένα βιβλία)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Χρήστος Νικολάκης, 3ης Σεπτεμβρίου 91, τηλ. 210-8837343, 210-8665456
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Βιβλιοθήρας, Εύη Φλίνδρη, Κιάφας 4, Αθήνα 106 78, τηλ. 210-3301786 / 6948089548, E-mail: bibliothiras@gmail.com, http://bibliothiras.blogspot.gr/ , Ωράριο: Τρίτη έως και Παρασκευή 11:00-16:30 (βιβλία κυρίως ιστορίας, τοπικής ιστορίας, νομικά και θεατρικά βιβλία και παρτιτούρες)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Ίστωρ, Γιάννης Πανουτσόπουλος, Ιπποκράτους 156, Ζωοδόχου Πηγής 12-14, Νεάπολη, Αθήνα 114 72, τηλ. 210-6435762, www.booksistor.gr
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Πελαργός, Αλεξία Πολυμενοπούλου, Ιπποκράτους 75, Εξάρχεια, Αθήνα 106 80, τηλ. 210-3392359, https://pelargosbooks.wordpress.com (βιβλία μινιατούρες)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Γιώργος Ζούκας, Ζωοδόχου Πηγής 2-4, 2^ος όροφος, γραφείο 9, Αθήνα, τηλ. 6939613081, E-mail: zookout@windowslive.com  , http://vivlioanihneftis.wordpress.com/  
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Αλφειός, Χαριλάου Τρικούπη 22, Αθήνα 106 79, τηλ. 210-3623092, E-mail: info@alfeiosbooks.com
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Εκδόσεις Ζαμπαρά, Στουρνάρη 21 & 33, Αθήνα, τηλ. 210-3812654 / 210-3832558  
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Βασίλειος Κοροβέσσης, Αδριανού 7, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-3217562
• Βιβλιοπωλείο Λαβύρινθος ΙΚΕ, Ιπποκράτους 108, Αθήνα 114 72, τηλ. 211-4111212 / 210-3630697 / 210-3614736, www.lavyrinthos.net (σπάνια, εξαντλημένα και μεταχειρισμένα βιβλία)
•  Παλαιοβιβλιοπωλείο, Carolina Martens, Κυδαθηναίων 15, Πλάκα, Αθήνα 105 58, τηλ. 210-3218155 (μεγάλη συλλογή από αυθεντικές παλιές γκραβούρες, παλαιούς χάρτες, παλαιά βιβλία και ακουαρέλλες)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Ταμάρα Χιωτάκη-Ριμπάτσεκ, Νορμάνου 7, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-3247835 / 6945386217 (μεταχειρισμένα βιβλία)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Τέλειος κύκλος, Σταύρος Αλκιβιάδης Πλάκας, Μεταξά Α. 18, Εξάρχεια, Αθήνα 106 81, τηλ.  210-3829690, e-shop (καινούργια και μεταχειρισμένα βιβλία)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Σταθμός, Άστιγγος 4, Αθήνα 105 55, τηλ. 211-2138894, www.stathmosbooks.gr
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Παναγιώτης Μάνου & Σία, Ιπποκράτους 107, Εξάρχεια, Αθήνα 114 72, τηλ. 210-3601857
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Το μικρό στέκι του βιβλίου, Ελισάβετ Κανδηλάπτη, Νικηταρά 6, 2^ος όροφος, Αθήνα 106 78, τηλ. 210-3824592
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Το διάβα, Σωτηρία Πολυχρονοπούλου, Βεΐκου 40, Κουκάκι, Αθήνα 117 42, τηλ. 210-9237350
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Ιωάννης Σταυρίδης, Σταδίου 39, Αθήνα, 105 59, τηλ. 210-3233731
• Παλαιοβιβλιοπωλείο La bouquinerie, Ασκληπιού 67, Πευκάκια ή Νεάπολη, Αθήνα, 106 79 ή 106 80, τηλ. 210-3640370
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Δέσποινα Καμαρινού, Κολοκοτρώνη 15Α, Σύνταγμα, Αθήνα 105 62, τηλ. 210-3230923 (αυθεντικές γκραβούρες)
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Βιβλιοφιλία, Σπανός, Μαυρομιχάλη 7, Εξάρχεια, Αθήνα 106 79, τηλ. 210-3614332, www.spanosrarebooks.gr
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Διονύσιος Σολωμός, Σολωμού 3, Αθήνα 106 83, τηλ. 210-3834533
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Εκδόσεις Δωδώνη, Γραβιάς 15, Εξάρχεια, Αθήνα,  www.dodonipublications.gr
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Εκδόσεις Κουλτούρας, 1^ος χώρος: Σόλωνος 54, Αθήνα, τηλ. 210-3636281, 2^ος χώρος: Καλλιδρομίου 48, Αθήνα, τηλ. 210-3842975
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Εκδόσεις Καραβίας Διονύσιος, Ασκληπιού 35, Πευκάκια, Αθήνα 106 80, τηλ. 210-3620465
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Νικόλαος Σταθόπουλος, Άστιγγος 14, Μοναστηράκι, Αθήνα 106 72, τηλ. 210-3210652
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Ελεύθερη σκέψις, Ιπποκράτους 112, Νεάπολη, Αθήνα 114 72, τηλ. 210-3614736
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Ελισάβετ Γεωργιάδου, Άστιγγος 21Α, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-3216245
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Εμμανουήλ Δαρούσος, Νορμανού 7, Μοναστηράκι, Αθήνα 105 55, τηλ. 210-3311638 / 6972700630
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Antique books, prints and maps store, Κολοκοτρώνη Θεόδωρου 15Α, Παλιά Βουλή, Αθήνα 105 62, τηλ. 210-3230788
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Αθηνά, Χαριλάου Τρικούπη 38, Αθήνα 106 80, τηλ. 211-4113099, E-mail: info@palaio-biblio.gr , https://palaio-biblio.gr/
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Διαγώνιος, Ευστράτιος Κούνιος, Ιπποκράτους 116, Αθήνα 114 72, τηλ. 210-3255216, fax: 210-5611436, E-mail: kouniosbooks@yahoo.gr , http://www.kouniosbooks.gr/
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Ορίζοντες, Ακαδημίας 57 (Στοά Όπερα), Αθήνα 106 79, τηλ. 210-3621481, E-mail: info@orizontesbooks.gr , http://www.orizontesbooks.gr/ , Ωράριο: 9:30-15:00 εκτός Κυριακής και Δευτέρας
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Στέλιος Σταθόπουλος, Φιλολάου 151, Παγκράτι, Αθήνα 116 32, τηλ. 210-7015292 / 211-7101267, fax: 211-710143, E-mail: info@palaiobibliopolio.gr ,  https://www.palaiobibliopolio.gr/
• Μέγα Πανευρωπαϊκό Παλαιοβιβλιοπωλείο, Ροντήρη 11, Γλυφάδα, τηλ. 210-8945307, E-mail: info@megapalaiobibliopolio.gr , https://www.megapalaiobibliopolio.gr/
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Librairie ancienne cerat, Μεταμορφώσεως 39, Φραγκοκκλησιά, Χαλάνδρι 152 34, τηλ. 210-3616330
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Μικρός βιβλιοφάγος, Μιχαήλ Φιλίδης, Βάρναλη Κ. 12, Νέα Ιωνία 14231, τηλ. 210-2718016
• Παλαιοπωλείο Athens retro, Λεωνίδας Αγγελόπουλος, Σόλωνος 38 & Λυκαβηττού, Κολωνάκι, Αθήνα 106 72, τηλ. 211-4057028
• Βιβλιοπωλείο Αίθρα, Ευάγγελος Σπανδάγος, Μεσολογγίου 1 (από Σόλωνος 116), Αθήνα 106 81, τηλ. 210-3301269 / 210-3302622, www.aithra.gr  
• Βιβλιοπωλείο Αριστοτέλης, Πανεπιστημίου 34, Αθήνα 106 79, τηλ. 210-33625026, www.aristotelisbooks.gr
• Βιβλιοπωλείο Γρηγόρη, Σόλωνος 71, Αθήνα, τηλ.. 210-3629684, www.grigorisbooks.gr
• Βιβλιοπωλείο Λεμόνι, Σπύρος, Ηρακλειδών 22, Θησείο, Αθήνα 118 51, τηλ. 210-3451390, fax: 210-3451910, E-mail: books@lemoni.gr , https://www.lemoni.gr/bookshop/ , Ωράριο: 9:30-21:30 και Σάββατο 9:30-18:00
• Βιβλιοπωλείο Βιβλιοπάζαρο, Χαριλάου Τρικούπη 53-55, Αθήνα 106 81, τηλ. 210-3828286 / 210-3846061, www.vivliopazaro.gr
• Βιβλιοπωλείο Κορφιάτης, Γιάννης Κορφιάτης, Ιπποκράτους 6, Αθήνα 106 79, τηλ. 210-3628492, www.korfiatisbooks.gr
• Βιβλιοπωλείο Βιβλιοεπιλογή, Γιώργος Αναστασάκης, Χαριλάου Τρικούπη 25, Αθήνα 106 79, τηλ. 210-3302177
• Βιβλιοχαρτοπωλείο Νικολάτος, Ευάγγελος Νικολάτος, Σόλωνος 118, Αθήνα 106 81, τηλ. 210-3820164, www.nikolatos.eu
• Βιβλιοπωλείο Σαββάλας, Ζωοδόχου Πηγής 18, Αθήνα 106 81, τηλ. 210-3301251, http://savalas.gr

Ακόμα,  υπάρχουν κάποια αξιόλογα παλαιοβιβλιοπωλεία εκτός Αθηνών:

• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Κωνσταντίνος Δερβένης, Παύλου Μελά 2, Λάρισα 412 22, τηλ. 2410-532246 / 6975701813, E-mail: d_dervenis@yahoo.com , http://paliovivlio.gr/
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Αριστείδης, Δήμητρα Βενετσιάνου, Αναλήψεως 8, Ανάληψη, Θεσσαλονίκη 546 43, τηλ. 2310-813328, E-mail: mimvontets@yahoo.com , https://www.paliametaxeirismenavivlia.com/  
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Exlibris, Σβώλου Αλεξάνδρου 55, Θεσσαλονίκη 546 21, τηλ. 2310-260615, e-shop
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Παλαιοβιβλιοθήκη της Θεσσαλονίκης, Δέσποινα Καραμουζά, Πλατεία Αγίου Παντελεήμονος 5, Θεσσαλονίκη 54635, τηλ. 2310-218049
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Φειδίας, Παπαζώλη Γεώργιου 4, Θεσσαλονίκη 546 30, τηλ. 2130-536239
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Libreria, Παντανάσσης 55, Κέντρο, Πάτρα 262 21, τηλ. 26130-24971 / 6947759831
• Παλαιοβιβλιοπωλείο My bookshop, Γούναρη Δημητρίου 75Α, Πάτρα, τηλ. 2613009375, E-mail: info@mybookshop.gr , http://www.mybookshop.gr/  
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Ο κύκλος του βιβλίου, Λεωφόρος Ακρωτηρίου 72, Ψαροφάι, Πάτρα 263 32, τηλ. 2610-224043
• Παλαιοβιβλιοπωλείο Naftalin, Μαυρομιχάλη Πετρόμπεη 5, Δικαστήρια, Κομοτηνή 691 32, τηλ. 2531-554268
• Παλαιοβιβλιοπωλείο, Κυριάκος Παραπαγγίδης, Αδριανουπόλεως 142, Ορεστιάδα, 68 200, τηλ. 25520-22085

Η παραπάνω λίστα σίγουρα δεν είναι εξαντλητική αλλά πιστεύουμε ότι καλύπτει τους φίλους του παλιού, σπάνιου ή / και εξαντλημένου βιβλίου. Μια δοκιμή επικοινωνίας μπορεί να σας πείσει! Καλές αναζητήσεις στον χώρο του βιβλίου!

 

Πηγές:

https://popaganda.gr/art/ta-paleovivliopolia-tis-athinas/

https://www.lifo.gr/team/greekicons/43319

https://www.athensvoice.gr/life/urban-culture/athens/493226_fthina-palia-vivlia

https://palaio-biblio.gr/katastima/manufacturer/anuoyla-danihl.html 

https://www.vrisko.gr/dir/palaiobibliopoleia/athina/

https://www.xo.gr/dir-az/P/Palaiovivliopoleia/Athina%20(Kentro%20-%20Dimos)/

https://parmenides51.blogspot.com/p/oldbookstore.html

Λεξικό περιφράσεων

 Με αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να κάνω γνωστό ένα χρήσιμο γλωσσ(ολογ)ικό εργαλείο, το Λεξικό Περιφράσεων της Παρασκευής Θώμου. Είναι αναρτημένο και μπορεί κανείς να το "κατεβάσει" από την ιστοσελίδα του Εργαστηρίου Διαπολιτισμικών και Μεταναστευτικών Μελετών (http://www.ediamme.edc.uoc.gr/diaspora/index.php?option=com_content&view=article&id=266:2020-07-08-20-14-00&catid=98&Itemid=593&lang=el). Χρησιμοποιείται στη διδασκαλία της ελληνικής ως δεύτερης / ξένης γλώσσας και περιλαμβάνει όλες τις λεξι(λογι)κές συνάψεις που έχουν παγιωθεί, π.χ. παίρνω την ευθύνη, ξεκαρδίζομαι στα γέλια, τι μου λες, κλπ. Ο όρος "περίφραση" χρησιμοποιείται ως "όρος-ομπρέλα", με τον οποίον αποδίδονται όλες οι στερεότυπες (εκ)φράσεις λιγότερο ή περισσότερο παγιωμένες. Σε κάθε περίφραση ως λήμμα παρέχονται ο ορισμός της, υφολογικές, σημασιολογικές και συντακτικές πληροφορίες καθώς και παραδείγματα και άλλες παρεμφερείς περιφράσεις για εσωτερικούς γλωσσικούς συσχετισμούς. Κατά τη γνώμη μας, μπορεί να αξιοποιηθεί και στη διδασκαλία της Νέας Ελληνικής ως μητρικής γλώσσας στο πλαίσιο αναφοράς στην αργκό ή στις χρήσεις ενός ρήματος, καθώς περιλαμβάνει κατά κόρον ρηματικές φράσεις.

Σύγχρονη Νεοελληνική Ποίηση

 Σε αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να αναφερθώ στον ιστότοπο https://poets.gr/el/. Πρόκειται για έναν ιστότοπο που συγκεντρώνει σύγχρονους Νεοέλληνες ποιητές με ενδεικτικά βιογραφικά τους και ορισμένα χαρακτηριστικά δείγματα της ποίησής τους. Θεωρώ ότι η "συλλογή" αυτή έχει τα αρνητικά και τα θετικά της. 

Ένα αρνητικό είναι η έλλειψη αντιπροσωπευτικότητας ως προς τα πρόσωπα. Αυτό το βλέπω αφενός επειδή ανθολογούνται και ποιητικά κείμενα μη ζώντων ποιητών, όπως του Μίλτου Σαχτούρη, μάλλον με το δεδομένο ότι ζούσαν την εποχή που πρωτοδημιουργήθηκε η συλλογή. Με αυτό το σκεπτικό θα μπορούσαν να ανθολογηθούν και πολλοί άλλοι ποιητές που ανήκαν στη χορεία της μεταπολεμικής γενιάς. Δεύτερον, ανθολογούνται ποιητές, που δεν σημαίνει ότι δεν το αξίζουν να αναφέρονται ως τέτοιοι, πρωτοεμφανιζόμενοι μάλλον και με πολύ λιγότερη φήμη από άλλους σύγχρονους. Δίνεται, επιπλέον, η εντύπωση ότι η επιλογή των ανθολογούμενων ποιητών είναι ιδιαζόντως υποκειμενική, από τη στιγμή άλλωστε που η υπεύθυνη για την ιστοσελίδα έχει "αυτοανθολογηθεί". Γενικά, δεν αναλύεται κάπου το σκεπτικό της ανθολόγησης ή κάποιο κοινό σημείο που συνδέει τους ποιητές ή το έργο τους πέρα από τη γραφή σε ελληνική γλώσσα, αφού ορισμένοι έχουν μη ελληνικές ρίζες - με αρκετούς τίτλους ποιημάτων πάντως σε ξένη γλώσσα (κυρίως αγγλικά). Αυτό όμως μπορεί να έχει σχέση με τα σημεία των καιρών. Είναι φανερός πάντως ο προσωποκεντρισμός της συλλογής, αφού άλλωστε και ο ιστότοπος ονομάζεται "poets" (= ποιητές) και η αναζήτηση γίνεται εκτός από περιήγηση στα ίδια τα ποίηματα με την αλφαβητική κατάταξη των ανθολογούμενων ποιητών.   

Η συλλογή όμως έχει και αρκετά θετικά. Το βασικό είναι ότι πρόκειται πράγματι για "ποίηση", δηλαδή ποιητική έκφραση όσο ιδιότυπη κι αν γίνεται σε αρκετές από τις περιπτώσεις. Μαζί με αυτή της την ιδιοτυπία κουβαλά επίσης η ανθολογία και το περιεχόμενό της, που αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη πραγματικότητα με αρκετά δελεαστικούς κάποτε τίτλους. Μιλά λοιπόν για τη μετανάστευση, για οικογενειακές σχέσεις, για τον έρωτα σε διάφορες μορφές αλλά σημαντική θέση επέχουν και υπαρξιακά θέματα με έμφαση στη μοναξιά μέσα από την αναφορά σε αντικείμενα και καταστάσεις της μοντέρνας καθημερινότητας. Φέρνει επίσης στο προσκήνιο γενικότερους προβληματισμούς πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις και κοινωνίες. Αυτή η θεματολογική αντιπροσωπευτικότητα των σύγχρονων καιρών την καθιστά κατ' εμέ διδακτικά αξιοποιήσιμη στο πλαίσιο του μαθήματος της Λογοτεχνίας υπό την προϋπόθεση της προσεκτικής επιλογής ποιημάτων με βάση τους προβληματισμούς που επιθυμεί να εγείρει ο εκάστοτε εκπαιδευτικός σύμφωνα και με τις δικές του παραστάσεις, βιώματα και αξίες. 

"Το θέατρο είναι ψυχοθεραπεία"

Σε αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να ενημερώσω για μια πάρα πολύ πλούσια διαδικτυακή βάση θεατρικών έργων. Βρίσκεται στην ιστοσελίδα http://isobitis.com/theatro1/. Εδώ μπορεί να βρει κανείς ηχογραφημένα θεατρικά έργα ποικίλων ειδών και εποχών, πάντοτε όμως επίκαιρα. Μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διδασκαλίας ή / και παράλληλα κείμενα για τη θεματική ενότητα "Θέατρο" στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Λυκείου. Η αναζήτηση μπορεί να γίνει κατά είδος και με βάση το ονοματεπώνυμο του συγγραφέα ή των ηθοποιών που συμμετέχουν. Είναι μια αναντικατάσταση συλλογή, η οποία, όπως φαίνεται, εμπλουτίζεται συνεχώς από τον δημιουργό της, στον οποίον αξίζουν συγχαρητήρια για το μέγεθος και τα ορατά αποτελέσματα του εγχειρήματος.

 

Εταιρεία Παπαδιαμαντικών Σπουδών

Με την παρούσα ανάρτηση θα ήθελα να ενημερώσω για το ψηφιακό έργο της Εταιρείας Παπαδιαμαντικών Σπουδών. Στην ιστοσελίδα της (http://papadiamantis.net/) μπορεί κανείς να βρει ικανό υλικό για τη μελέτη του παπαδιαμαντικού έργου. Διότι περιλαμβάνει όχι μόνο στην εύχρηστη μορφή του pdf τα Άπαντά του αλλά και ποικίλο υλικό σχετικά με τις μεταφράσεις του, τις παλαιές εκδόσεις του, υλικό σχετικό με την παρουσία του Παπαδιαμάντη στις Τέχνες καθώς και μελέτες σε μορφή βιβλίων, άρθρων, κλπ. Η ιστοσελίδα πρόκειται να αποκτήσει διαδραστικό χαρακτήρα, όπως προεξαγγέλλεται στην αρχική της σελίδα. Πιστεύω ότι είναι ένα πολύ σημαντικό απόκτημα για τους φιλολόγους καθώς και μια ευκαιρία για εντρύφηση στο έργο του Νεοέλληνα λογοτέχνη.

Ονομάτων επίσκεψις

Μια ενδιαφέρουσα δραστηριότητα που μπορεί να εφαρμοστεί στην αρχή του διδακτικού έτους κατά τη γνωριμία μαθητών και εκπαιδευτικών είναι η συζήτηση για τα ονόματά τους. Κάθε όνομα κρύβει μια ιστορία τόσο εν σχέσει με την ετυμολογία του όσο και στο πλαίσιο της ονοματοδοσίας στο συγκεκριμένο άτομο που το φέρει. Οι μαθητές, που πάντα έχουν ανάγκη να εκφραστούν, μπορεί να λάβουν αυτή τη συζήτηση ως αφόρμηση για να φέρουν στο προσκήνιο την οικογενειακή ιστορία τους. Όλο και κάποιο "παράξενο" περιστατικό ή ένας "μύθος" θα περιστρέφεται γύρω από το όνομα που έχει ένας μαθητής. Ίσως μια οικογενειακή διένεξη, η σύνδεση με ένα χαμένο (ή και όχι) αγαπητό οικογενειακό πρόσωπο, που θα ξυπνήσει μνήμες και θα ενισχύσει τους οικογενειακούς δεσμούς, η σχέση με τα ονόματα άλλων αδερφιών της οικογένειας και την ιεραρχία / ιεράρχησή τους, κάποιο τάμα, που εγείρει το θρησκευτικό συναίσθημα, ή τελοσπάντων ένας πρωτόγνωρος λόγος επιλογής ενός συγκεκριμένου ονόματος για τον οποίον ο μαθητής / η μαθήτρια έχει ακούσει και έχει ή δεν έχει συγκρατήσει. Αναμφισβήτητα όμως οδηγεί τόσο στην ανακάλυψη της ταυτότητας των μαθητών και στην απόδοση αξίας στον καθέναν από αυτούς ως άτομο όσο και καλλιεργεί τις οικογενειακές σχέσεις και την αναζήτηση των ριζών τους. Η συζήτηση μπορεί να επεκταθεί και στα επώνυμα των μαθητών, μέσα από τα οποία μπορεί να αναδειχθεί η "τοπική ταυτότητα", όπως για παράδειγμα χαρακτηριστικά επαγγέλματα ή παρατσούκλια της περιοχής, κάποτε κιόλας σε διαλεκτική γλώσσα. Όπως και να έχει, με αυτόν τον τρόπο συνδέεται το σχολείο με την τοπική κοινωνία και την ιστορία της και συγχωνεύονται η ατομική και η συλλογική ταυτότητα, όπως συμβαίνει μέσα από το μικρό όνομα και το επίθετο του καθενός σε μια ιδιαίτερη και πρωτότυπη μίξη.

Όχι άλλα λογοπαίγνια (;)

Σε αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να ασχοληθώ με ένα αγαπημένο μου θέμα, τα λογοπαίγνια. Φαίνεται ότι τα λογοπαίγνια αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα του διαδικτυακού χιούμορ, αφού υπάρχει σελίδα στο facebook (https://www.facebook.com/alogopaignia), την οποία έχει συστήσει η ομάδα "Όχι άλλα λογοπαίγνια". Στη σελίδα αυτήν μπορεί κανείς να βρει λογοπαίγνια - κάποτε χαρακτηριζόμενα ως "καμμένα" -, τα οποία απαντούν σε ονομασίες καταστημάτων, σε ταμπέλες παντός είδους και ύφους και σε διαφημίσεις παντοδαπών αντικειμένων. Το αστείο, σύμφωνα με την ομάδα που συλλέγει το υλικό, συμπεραίνουμε ότι δεν προκύπτει μόνο εν σχέσει με το ξάφνιασμα που προκαλεί η σύμφυρση λέξεων αλλά κυρίως από το είδος αυτών των λέξεων, την καταγωγή τους και την κάποτε πολύ μακρινή απόσταση που τις χωρίζει, σε τέτοιον βαθμό, ώστε να μπορούν να αντιπαραβληθούν με τις σουρεαλιστικές μεταφορικές εικόνες, οι οποίες προκύπτουν από το πλησίασμα δύο μακρινών πραγματικοτήτων. Πράγματι, το γλωσσικό υλικό για τη δημιουργία λογοπαικτικών ονομασιών και τίτλων αποβαίνει αναπάντεχα ποικίλο με αποτελέσματα απαράμιλλα ευφάνταστα και πρωτότυπα. Ενεργοποιείται ακόμη και η μείξη γλωσσών πέρα από την αξιοποίηση της παρήχησης και παρόμοιων τεχνικών. 

Κατά τη γνώμη μας, ο χαρακτηρισμός "καμμένα" για τέτοιου είδους λογοπαίγνια ίσως ενέχει μια επικριτική χροιά ενώ θεωρούμε ότι μπορεί η εν λόγω συλλογή λογοπαιγνίων να αποκαλύψει πολλά σε κοινωνιολογικό και κοινωνιογλωσσικό επίπεδο για τον ελληνικό λαό (τις προσλαμβάνουσες και τα ερεθίσματά του, τα ενδιαφέροντά του, τις προτεραιότητές του, τις συνήθειές του, την εξοικείωσή του με άλλες γλώσσες - και ποιες -, τη σχέση του με τη γλώσσα και το χιούμορ, το πνευματώδες στοιχείο που τον χαρακτηρίζει και τη γλωσσική δημιουργικότητα και γλωσσοπλαστική του δύναμη). 

Μάλιστα θα προτείναμε τη διδακτική αξιοποίηση της παρούσας συλλογής (εξαιρώντας τα παραδείγματα άσεμνων λογοπαιγνίων για ευνόητους λόγους) στο πλαίσιο της διδασκαλίας της Νεοελληνικής Γλώσσας Α΄ Λυκείου και συγκεκριμένα της ενότητας που αφορά το χιούμορ και το γέλιο. Επιλεγμένα λογοπαίγνια θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως αφόρμηση μιας συζήτησης για το χιούμορ και την παρουσία του στον ελληνικό διαφημιστικό λόγο και στον χώρο των επιχειρήσεων με τη μορφή ονομασίας καταστημάτων. Στη συνέχεια, οι μαθητές θα μπορούσαν να επεκτείνουν την έρευνά τους υπό τη μορφή project στον δημοσιογραφικό λόγο και δη στους τίτλους των εφημερίδων ή ίσως και στο πλαίσιο του πολιτικού λόγου. Άνετα θα μπορούσε να αποκτήσει η διδακτική προσέγγιση και αξιοποίηση των λογοπαιγνίων μια διαθεματική διάσταση και συγκεκριμένα να συνδεθεί με το μάθημα της Πολιτικής Παιδείας της Α΄ Λυκείου με βάση τα όσα προαναφέρθηκαν. Πιστεύουμε, λοιπόν, ότι το γλωσσικό χιούμορ θα πρέπει να είναι παρόν στις σχολικές αίθουσες, διότι εγείρει το ενδιαφέρον και οξύνει τη γλωσσική ευφυΐα των μαθητών, (προ)καλώντας τους να γίνουν και οι ίδιοι, τελικά, παραγωγοί παρόμοιων γλωσσικών παραγώγων.   

Ιστότοπος Ιδρύματος Μποδοσάκη

Σε αυτή την ανάρτηση θέλω να συστήσω τον ιστότοπο του Ιδρύματος Μποδοσάκη (https://www.blod.gr/). Πρόκειται για έναν εύχρηστο ιστότοπο όπου μπορεί κανείς να παρακολουθήσει βιντεοσκοπημένες ομιλίες και διαλέξεις πάνω σε διάφορες θεματικές και, μάλιστα, με πάρα πολύ κάποιες φορές εξειδικευμένα θέματα. Ο επισκέπτης μπορεί να διατρέξει τις θεματικές και να επιλέξει από την ποικιλία τους και, στη συνέχεια, να εντοπίσει υποθέματα που τον ενδιαφέρουν εντός μιας ορισμένης θεματικής. Δεν λείπουν παραδείγματα διεπιστημονικών διαλέξεων, τα οποία εμφανίζονται και στις δύο θεματικές που έρχονται σε επαφή. Οι ομιλητές είναι έγκριτοι εκπρόσωποι της κάθε επιστήμης και Τέχνης με την κατάλληλη κατάρτιση και με επίκαιρα ενδιαφέροντα που ανανεώνουν την επιστήμη τους και καθιστούν τις διαλέξεις τους σημαντικές στην προώθηση του επιστημονικού διαλόγου καθώς και αποκαλυπτικές για ένα τόσο ενημερωμένο και ειδικό όσο και πιο ευρύ κοινό. Κάποιες από τις θεματικές που θα μπορούσαν να ενδιαφέρουν εδώ είναι η Γλωσσολογία, όπου εντάσσονται αρκετές διαλέξεις με θέμα τη μετάφραση, η Εκπαίδευση, όπου απασχολεί ιδιαιτέρως το θέμα της χαρισματικότητας, η Λογοτεχνία, η Αρχειονομία και Βιβλιοθηκονομία, η Μουσειολογία, η Ιστορία, η Φιλοσοφία, η Ψυχολογία και οι Τέχνες κι ο Πολιτισμός. Θεωρούμε πως το υλικό του ιστοτόπου μπορεί να αξιοποιηθεί διδακτικά στα θεωρητικά μαθήματα και να δώσει στους μαθητές μια ευρύτερη αλλά και ταυτόχρονα εξειδικευμένη οπτική επάνω στο εκάστοτε αντικείμενο που μελετάται. 

Ανοικτή Βιβλιοθήκη

Με αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να κάνω γνωστό τον ιστότοπο openbook ή Ανοικτή Βιβλιοθήκη (https://www.openbook.gr/). Ο συγκεκριμένος ιστότοπος περιλαμβάνει μια πληθώρα θεματικών, που περιστρέφονται γύρω από το Βιβλίο, τη Λογοτεχνία (έντυπη και ψηφιακή), τον Πολιτισμό και την Εκπαίδευση. Από εδώ μπορεί να έχει ο ψηφιακός αναγνώστης προσβαση σε έργα της παγκόσμιας και νεοελληνικής λογοτεχνίας, σε αρχαιοελληνικά συγγράμματα στο πρωτότυπο ή και από μετάφραση, σε λογοτεχνικά περιοδικά, λογοτεχνικά ιστολόγια και λογοτεχνικά καρτούν, σε audio-books και μελέτες σχετικά με τις διάφορες Τέχνες πέραν της Λογοτεχνίας αλλά και σε συλλογές υλικού με άλλες ποικίλες θεματικές (υγεία, ταξίδια, διατροφή, περιβάλλον-οικολογία, διαφορετικότητα, κλπ.). Σημαντική είναι και η δυνατότητα που δίνει ο ιστότοπος για τη δημιουργία προσωπικού e-book παρέχοντας οδηγίες και βήματα καθώς και πολύτιμες συμβουλές τεχνογνωσίας και υποδείξεις λογισμικού και σχετικών προγραμμάτων που απαιτούνται για τη συγκεκριμένη διαδικασία. 

Vladimir Kush

Σ' αυτή την ανάρτηση θα ήθελα να κάνω γνωστό έναν σύγχρονο Ρώσο καλλιτέχνη, τον Vladimir Kush. Ο ζωγράφος αυτός έχει ένα ιδιαίτερο στυλ, όχι τόσο από την άποψη της ζωγραφικής τεχνικής του αλλά όσον αφορά το περιεχόμενο των έργων του. Συγκεκριμένα, στους πίνακές του δημιουργεί μεταφορικές εικόνες πότε εκμεταλλευόμενος αναλογίες και ομοιότητες σχημάτων και χρωμάτων και πότε αξιοποιώντας μεταφορικές ή πολύσημες λέξεις ή / και εκφράσεις τις οποίες επιθέτει ως ευφάνταστους τίτλους στα πράγματι πρωτότυπα έργα του. Το δίχως άλλο, θυμίζει τους Υπερρεαλιστές, στων οποίων τη δουλειά η ουσία ήταν να φέρουν κοντά δύο απομακρυσμένες πραγματικότητες συγχωνεύοντάς τες σε μια μεταφορική έκφραση ή εικόνα. Ο Kush πετυχαίνει αυτό το στοίχημα με πραγματική επινοητικότητα και αστείρευτα δημιουργικό πνεύμα. Ο προσωπικός του ιστότοπος (http://vladimirkush.com/), που μαρτυρά και την αναπόφευκτη εμπορικότητά του, περιλαμβάνει το σύνολο των έργων του καθώς και συνοπτικά αλλά χρήσιμα και ουσιώδη σχόλια πάνω στο κάθε έργο. Κατά τη γνώμη μας αποτελεί μια μοναδική περίπτωση οργανικού συνδυασμού λόγου και εικόνας και μπορεί να αξιοποιηθεί διδακτικά για τη διδασκαλία της μεταφοράς στη Γλώσσα μέσω της Τέχνης (ως άλλωστε μιας ιδιαίτερης "γλώσσας") ή / και ως "κείμενο" για σύγκριση στο πλαίσιο διδασκαλίας της Λογοτεχνίας, αφού αποδίδει με απαράμιλλη ποιητικότητα τόσο το φυσικό όσο και το ανθρωπογενές περιβάλλον. 

 

 

Graphic novel

Η παρούσα ανάρτηση είναι αφιερωμένη στο σχετικά νέο αφηγηματικό είδος του graphic novel. Το graphic novel αποδίδεται με τους ελληνικούς όρους γραφιστική αφήγηση, εικονογράφημα και τον - κατά τη γνώμη μας ιδιαίτερα επιτυχημένο ως προς τη συγχώνευση των μερών του ως σύνθετης λέξης - εικονογραφήγημα. Πρόκειται για ένα είδος "κειμένου" που συνδυάζει εικόνα και λόγο, συγχέεται με ή / και προέρχεται από τα κόμικς αλλά απευθύνεται όχι μόνο σε παιδιά αλλά (και) σε ενήλικες. Αυτό που το διακρίνει σε ιδιαίτερο είδος σε σχέση με το κόμικς είναι η έκτασή του και η πιο σύνθετη πλοκή που προσιδιάζει σε αφήγημα, όπως μαρτυρά και το ένα του συνθετικό. Η φύση του ως ανερχόμενου ξεχωριστού αλλά και πρωτεϊκού είδους αποδεικνύεται και από τις μείξεις του με άλλα είδη με αποτέλεσμα τη δημιουργία άλλων υβριδικών υποειδών με βάση αυτό, όπως φαίνεται από τους όρους γραφιστικό μυθιστόρημα (graphic narrative), γραφιστική βιογραφία (graphic biography) και γραφιστικό ημερολόγιο (graphic diary).

Πολλές και εξειδικευμένες πληροφορίες για το graphic novel μπορεί να βρει κανείς στο αφιέρωμα που έχει κάνει το περιοδικό Κείμενα στο τεύχος 26 του 2017 (http://keimena.ece.uth.gr/main/index.php?option=com_content&view=category&id=70&Itemid=106). Άλλα ιστορικά στοιχεία για το graphic novel μας δίνει ένας από τους κορυφαίους Έλληνες δημιουργούς του σε ένα ηλεκτρονικό αφιέρωμα (https://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/graphic-novels-mia-opsimi-morfi-ton-komiks-logotexnia-i-aythyparkti-texni). Για όποιον θέλει να εντρυφήσει κι άλλο στο είδος και τη φύση του graphic novel και την παρουσία και την τύχη του στην ελληνική πραγματικότητα, υπάρχει και μια σειρά βιντεοσκοπημένων προφορικών εισηγήσεων στον ιστότοπο του Ιδρύματος Μποδοσάκη με θέμα τους το graphic novel (https://www.blod.gr/lectures/i-logotehnia-se-graphic-novels-optiko-isodynamo-i-aytonomo-ergo/). 

Όσον αφορά τη διδασκαλία, το graphic novel αποτελεί πολύ πρόσφορο διδακτικό αντικείμενο στην εποχή των πολυγραμματισμών, της πολυτροπικότητας και του κριτικού γραμματισμού. Με τον συνδυασμό εικόνας και λόγου προσφέρει τη δυνατότητα:

α) να αναδειχθούν αντιστοιχίες και εσωτερικές σχέσεις της γλώσσας με την εικόνα

β) να εγείρει κριτικές αναγνώσεις χάρη στην πιο εύγλωττη κάποτε έκφραση του σκιτσογράφου, που ερμηνεύει το αρχικό λογοτεχνικό κείμενο, όταν πρόκειται για μεταφορά-εικονογράφηση λογοτεχνικού κειμένου

γ) να αυξήσει την αισθητική απόλαυση ανάγνωσης της λογοτεχνίας ή και γενικά ενός "κειμένου" προσελκύοντας με την οπτική του φύση τους μαθητές. 

Τα graphic novels που ξεχωρίσαμε και ενδείνυνται για διδακτική αξιοποίηση στο πλαίσιο των φιλολογικών μαθημάτων είναι τα εξής: 

α) Αϊβαλί από τον Soloup: πρόκειται για ένα συμπίλημα ιστοριών που πραγματεύονται τη Μικρασιατική καταστροφή και τις μνήμες των προσφύγων μεταφέροντας και την πλευρά των Τούρκων μέσα από την περίπτωση ενός εκ των αφηγητών. Προσφέρεται για διδακτική αξιοποίηση στο μάθημα της Σύγχρονης Ιστορίας.

β) Ερωτόκριτος από τους Γούση Γιώργο, Ράγκο Γιάννη και Παπαμάρκο Δημοσθένη: πρόκειται για τη μεταφορά σε εικονογραφήγημα της περιβόητης ιστορίας του Βιτσέντζου Κορνάρου. Προσφέρεται για διδακτική αξιοποίηση στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

γ) Το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ. Graphic diary των Άρι Φόλμαν και Νταβίντ Πολόνσκυ: πρόκειται για το πασίγνωστο ημερολογιακό κείμενο της έγκλειστης εβραιοπούλας.Προσφέρεται για διδακτική αξιοποίηση στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

δ) Άννα Φρανκ. Ένα κόμικ-βιογραφία σε συνεργασία με το σπίτι της Άννας Φρανκ στο Άμστερνταμ από τους Jacobson Sid και Colon Ernie: πρόκειται για ένα "κείμενο" με ευρύτερες ιστορικές πληροφορίες και μαρτυρίες απ' ό,τι το ίδιο το Ημερολόγιο, περιλαμβάνοντας και στοιχεία γι' αυτό. Προσφέρεται για διδακτική αξιοποίηση στο μάθημα της Σύγχρονης Ιστορίας.

Ελληνικός Συσσωρευτής Περιεχομένου Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Ο Ελληνικός Συσσωρευτής Περιεχομένου Πολιτιστικής Κληρονομιάς είναι προσβάσιμος από την ηλεκτρονική διεύθυνση https://www.searchculture.gr/. Περιλαμβάνει τεκμήρια από διάφορες ιστορικές περιόδους που περιέχονται σε διάφορες θεματικές και άλλες συλλογές. Ειδικότερα, στις ψηφιακές συλλογές δέκα ελληνικών μουσείων μας παραπέμπει το ίδιο το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης, με πρωτοβουλία του οποίου δημιουργήθηκε και ο εν λόγω ιστότοπος (http://www.ekt.gr/el/news/23797). Αντικείμενα Τέχνης μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε διδακτικά αντικείμενα χάρη στην ευελιξία των φιλολογικών μαθημάτων. Ενδείνυνται ως μέσα αφόρμησης σχετικά με ένα ζήτημα στη Νεοελληνική Γλώσσα ή στο πλαίσιο της διδασκαλίας των Τεχνών οποιασήποτε (αντίστοιχης) ιστορικής περιόδου. Ακόμη, μπορούν να αξιοποιηθούν για τη σύγκριση της Τέχνης σε διαφορετικές εποχές / περιόδους. Έπειτα, υπάρχει μεγάλο εύρος στα αντικείμενα που περιέχονται στις συλλογές, αφού πρόκειται για αρχαιολογική ύλη, για λαογραφική ύλη, για θεατρική ύλη, για βυζαντινά αντικείμενα, για εθνογραφική ύλη, για αφίσες, για πίνακες, για αντικείμενα της Τεχνολογίας και των Θετικών Επιστημών. Επομένως, πολλές μπορεί να είναι οι σκέψεις και οι προτάσεις διδακτικής τους αξιοποίησης στο πλαίσιο των φιλολογικών μαθημάτων ακόμη και με τη μορφή θεματικών εργασιών-project.

Ακρόπολη & Παρθενώνας

Περιηγούμενη στον ιστοχώρο του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης η αναζήτηση "με έβγαλε" σε ορισμένες ενδιαφέρουσες ιστοσελίδες με θέμα την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα. 

Πρόκειται για τις εξής: 

1. Αποθετήριο Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης (http://repository-ysma.ekt.gr/ysma/): περιέχει τεκμήρια (άρθρα, εκθέσεις, βιβλία, κατασκευαστικά σχέδια, κινηματογραφικό υλικό, λόγοι / διαλέξεις, μελέτες, πρακτικά, προτάσεις αποκατάστασης, προτάσεις / εισηγήσεις, σχέδια γραφικής αποκατάστασης, σχεδιαστικές αποτυπώσεις, σχεδιαστικές προτάσεις, τεκμήρια συνεδρίων, φωτογραμμετρικές αποτυπώσεις, φωτογραφίες) για την προσέγγιση της μορφής και των κατασκευαστικών λεπτομερειών των μνημείων της Ακρόπολης. Περιέχει αρκετά εξειδικευμένες πληροφορίες αλλά φαίνεται κατάλληλο για διαθεματική διδακτική αξιοποίηση (Ιστορία Α΄ Λυκείου, Καλλιτεχνική Παιδεία Α΄ Λυκείου επιλογής, Ελληνικός και Ευρωπαϊκός Πολιτισμός Α΄ Λυκείου επιλογής, Ιστορία της Τέχνης Γ΄ Λυκείου επιλογής, Σχέδιο Γ΄ Λυκείου επιλογής).
2. Αποθετήριο Εκπαιδευτικού Περιεχομένου για την Ακρόπολη (http://repository.acropolis-education.gr/acr_edu/): περιέχει πολυμεσικό υλικό ποικίλης φύσεως κατάλληλο για πλοήγηση από εκπαιδευτικούς, μαθητές αλλά και απλούς επισκέπτες, μέσω του οποίου κάποιος (ο μαθητής) μπορεί να εμπλουτίσει τις γνώσεις του για τα μνημεία της Ακρόπολης, την ιστορία, τα πρόσωπα και τους μύθους που σχετίζονται με αυτό. Εκτός από ενημερωτικό υλικό περιέχει και διαδραστικές εφαρμογές και μουσειοσκευές. Είναι κατάλληλο για διδακτική αξιοποίηση στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ιστορίας Α΄ Γυμνασίου και Α΄ Λυκείου.
3. The Parthenon Frieze (http://repository.parthenonfrieze.gr/frieze/): Το αποθετήριο αυτό, όπως μαρτυρά και η ονομασία του, παρέχει πρόσβαση στο πολιτισμικό υλικό του διαζώματος του Παρθενώνα δίνοντας τη δυνατότητα απλής παρατήρησης αλλά και διάδρασης μέσα από ψηφιακά παιχνίδια (για τα οποία βέβαια απαιτείται η εγκατάσταση συγκεκριμένων προγραμμάτων, ώστε να λειτουργήσουν και να είναι διαθέσιμα στον υπολογιστή του μαθητή). Είναι κι αυτό κατάλληλο για διδακτική αξιοποίηση στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ιστορίας αλλά και των Εικαστικών / Καλλιτεχνικών ή της Ερευνητικής Εργασίας (Project). Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί μόνο τα Αγγλικά ως γλώσσα διεπαφής, οπότε θα μπορούσε να υποστηρίξει διαθεματικές προσεγγίσεις με το μάθημα των Αγγλικών.  

Ancient memes

Ήθελα κάποια στιγμή να γράψω κάτι για τα ancient memes, αυτά τα σπαρταριστά ανέκδοτα τύπου κόμικ μίας εικόνας (συνήθως από έργα Τέχνης) με προστεθειμένα συννεφάκια διαλόγου - ή και όχι -, που έχουν κατακλύσει το διαδίκτυο και έχουν κερδίσει πολλούς διαδικτυακούς αναγνώστες αλλά και μιμητές με τις αμίμητες ατάκες τους. Πρόσφατα, διάβασα ένα διαδικτυακό άρθρο για τους δημιουργούς τους (https://www.reader.gr/news/stories/viral/synenteyxeis/gnoriste-toys-anthropoys-piso-apo-ta-real-ancient-memes), το οποίο θεωρώ ότι θα μπορούσε να το φέρει ένας φιλόλογος σε μία σχολική τάξη ως αφορμή για συζήτηση με τους μαθητές πάνω στην έννοια του χιούμορ (στο πλαίσιο διδασκαλίας της Νεοελληνικής Γλώσσα της Α΄ Λυκείου για παράδειγμα). 

Κατά τη γνώμη μου, τα ancient memes έχουν τα εξής προτερήματα όσον αφορά μια πιθανή διδακτική τους αξιοποίηση:

1. καθιστούν τα ιστορικά πρόσωπα και γενικά την Ιστορία πιο οικεία μέσα από την απομυθοποίησή της, με αποτέλεσμα να μπορούν να λειτουργήσουν ως αφορμή για αναζήτηση πληροφοριών για αυτά
2. κάνουν γνωστά - έστω μέσα από μια "αρνητική" διαφήμιση - γνωστά έργα Τέχνης, για τα οποία και πάλι οι μαθητές μπορεί να θελήσουν με παρότρυνση να βρουν πληροφορίες
3. λειτουργούν ως χιουμοριστικό κείμενο ανακουφιστικά σε σχέση με την ένταση του μαθήματος και την αυστηρότητα της τυπικής διδασκαλίας
4. προωθούν την αργκό και τη γλώσσα των νέων, δίνοντας έναυσμα για πιο ενδελεχή μελέτη της και έκφραση σχολίων και γλωσσικών εμπειριών και βιωμάτων των μαθητών, δίνοντας έτσι και την αίσθηση ότι ο εκπαιδευτικός ενδιαφέρεται για τη δική τους οπτική και έκφραση. (Κάτι παρόμοιο κάνει και ο Θάνος Μικρούτσικος, ο οποίος ανέρτησε ένα ancient meme που του έστειλε η κόρη του με στίχους του Νίκου Καββαδία, τους οποίους έχει ο ίδιος μελοποιήσει, γράφοντας ότι μια επόμενη έκδοση των τραγουδιών του σε στίχους του Καββαδία θα πρέπει να συνοδεύεται από ένα βιβλίο με κόμικ!)
5. στέκονται ως πολυτροπικό κείμενο που συνδυάζει εικόνα και λόγο, επομένως ανταποκρίνονται στις επιταγές του σύγχρονου οπτικού γραμματισμού
6. δύνανται να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση και έναυσμα αυτοέκφρασης των μαθητών μέσα από τη Δημιουργική Γραφή κατά το πρότυπο των αρχικών ancient memes, όπως ήδη έχει γίνει από πολλούς επίδοξους μιμητές τους στο διαδίκτυο
7. εμπλέκοντας και άλλες Τέχνες πέραν των Οπτικών Τεχνών, όπως για παράδειγμα τη Μουσική με ατάκες και ρεφραίν από σύγχρονα τραγούδια ή τη Λογοτεχνία παραθέτοντας στίχους από ποιήματα με καυστική / ειρωνική διάθεση, μπορούν να πλουτίσουν τις γνώσεις των μαθητών, έστω και μέσα από τη διακωμώδησή τους, αν ένας εκπαιδευτικός αποφασίσει να τα αξιοποιήσει και βρει τον κατάλληλο / πρόσφορο τρόπο για να το πετύχει, αλλά και καταφέρνουν να φέρουν κοντά τη λόγια και τη λαϊκή κουλτούρα σε ένα πρωτόγνωρο μίγμα
8. ενίοτε αναδεικνύουν τη φύση του λογοπαιγνίου, το οποίο αναλυόμενο μπορεί να αποβεί μέσον αρχαιογνωσίας για τους μαθητές χάρη στην πολυσυλλεκτικότητα της έμπνευσης των συντακτών των ancient memes
9. προβληματίζουν τους μαθητές πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις, πάθη και αδυναμίες, θέματα επαγγελματικής φύσεως και αξίες, νοοτροπίες και στάσεις ζωής
10. Τέλος, κάνουν προσιτό μέσα από μια συγκεκριμένη κατηγορία τους τον κόσμο των βιβλίων και των βιβλιοθηκών. 

Μαφάλντα!

Ένα πολύ ενδιαφέρον κόμικ με προοπτικές διδακτικής αξιοποίησης είναι η Μαφάλντα του Quino. Στην ηρωίδα του κόμικ έχει γίνει ήδη ένα αξιόλογο μικρό αφιέρωμα (https://www.sansimera.gr/articles/313). Εδώ θα θέλαμε να συμπληρώσουμε ότι η ηρωίδα προβληματίζεται και εκφέρει άποψη - όχι πάντα τόσο αισιόδοξη, οφείλουμε να ομολογήσουμε - για διάφορα θέματα, όπως είναι η παγκόσμια ειρήνη, ο ρατσισμός, η πολιτική, η οικονομία, ο καταναλωτισμός, τα ΜΜΕ, οι οικογενειακές σχέσεις και η θέση της γυναίκας. Επομένως, το κόμικ είναι πρόσφορο για αφόρμηση και έναρξη διαλόγου σε μια τάξη όπου διδάσκεται Νεοελληνική Γλώσσα. Επιπλέον, μπορεί να λειτουργήσει ως πολυτροπικό κείμενο προς επεξεργασία από τους μαθητές, ειδικά καθώς οι ιστορίες είναι μικρές και εύπεπτες αλλά και φροντισμένες γλωσσικά στην ελληνική της μετάφραση. Μάλιστα, όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να βρει όλα τα τεύχη του κόμικ στην παρακάτω ηλεκτρονική διεύθυνση: http://users.uoa.gr/~spapast/Mafalda/. Κατά τη γνώμη μας, η Μαφάλντα με τη δύναμη που έχει - ως ένα ρομαντικό παιδί με καυστικό χιούμορ, ανθρωπιστικές αξίες και υπερτοπικό όραμα - να κάνει τους μαθητές να ταυτίζονται με αυτήν θα είναι πάντα επίκαιρη και διαχρονική αλλά και κατάλληλη για να έχει θέση μέσα στη (φιλολογική) σχολική αίθουσα. 

Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ε.Ι.Ε.)

Μια από τις ενδιαφέρουσες δραστηριότητες του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών είναι η πραγματοποίηση ειδικών μορφωτικών εκδηλώσεων με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Το αναλυτικό πρόγραμμα κάθε κύκλου ομιλιών μπορεί κανείς να δει στο Αρχείο Προηγούμενων Εκδηλώσεων (http://www.eie.gr/epistimiskoinonia/openscience-gr.html) καθώς και την προαναγγελία νέων επικείμενων εκδηλώσεων. Εδώ μπορεί κανείς να βρει και να παρακολουθήσει βιντεοσκοπημένες ορισμένες από τις ομιλίες.

Εκτός από την ουσιώδη μορφωτική λειτουργία τους οι εκδηλώσεις αυτές μπορούν να χρησιμεύσουν ως αξιόλογο υλικό για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας και της Ιστορίας με διάφορους τρόπους. 

Α. Όσον αφορά το αντικείμενο της Νεοελληνικής Γλώσσας: 

1. Οι μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου διδάσκονται τη γραφή περίληψης από προφορικό και γραπτό κείμενο. Θα μπορούσαν, λοιπόν, να χρησιμοποιηθούν ως κείμενα προς συμπύκνωση οι βιντεοσκοπημένες ομιλίες, οι οποίες δεν είναι πάντα τόσο εξειδικευμένες αλλά και σε περίπτωση που είναι πραγματεύονται κυρίως φιλολογικά και ιστορικά ζητήματα, συγγενή δηλαδή με το αντικείμενο του φιλολόγου-εκπαιδευτικού και κάποτε προσιτά μέσω του διδακτικού αντικειμένου της Ιστορίας στους ίδιους τους μαθητές. Η εργασία που ανατίθεται στους μαθητές είναι να παρακολουθήσουν τη βιντεοσκοπημένη ομιλία, να κρατήσουν σημειώσεις από αυτήν και να κάνουν περίληψη της προφορικής ομιλίας, με αποτέλεσμα να εξασκούνται και στις δύο αυτές δραστηριότητες.
2. Σε ένα δεύτερο στάδιο θα μπορούσαν οι μαθητές να αναζητήσουν το κείμενο των ομιλιών σε γραπτή μορφή, αν υποθέσουμε ότι οι ομιλητές το έχουν αναρτήσει κάπου στο διαδίκτυο ή είναι εκδεδομένο σε έντυπη μορφή. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να αναλάβει δράση ο εκπαιδευτικός και να κατεθύνει τους μαθητές στην αναζήτησή τους έχοντας υπ' όψιν την ύπαρξη ή μη της γραπτής μορφής ή, αν είναι δύσκολος ο εντοπισμός της, να την παράσχει στους μαθητές. Εδώ ενεργοποιείται και καλλιεργείται η δεξιότητα της πληροφοριακής παιδείας στους μαθητές. Έπειτα, όταν θα έχουν το πλήρες γραπτό κείμενο της διάλεξης, μπορούν να αντιπαραβάλουν το ίδιο ή / και την περίληψή του με τη δική τους περίληψη και να βελτιώσουν τη δική τους παραγωγή γραπτού λόγου / έκφραση.
3. Ιδανικές είναι οι πολυτροπικές αφίσες με το αναλυτικό πρόγραμμα κάθε κύκλου ομιλιών για την πρόκληση συζήτησης μεταξύ των μαθητών στο πλαίσιο της παραγωγής λόγου στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, καθώς τα θέματα δεν είναι ούτε μονοδιάστατα ούτε πάντα αμιγώς φιλολογικά. Για παράδειγμα, υπάρχουν εκδηλώσεις με θέμα τη διατροφή, την υγεία, τη θρησκεία, την οικονομία, το περιβάλλον, όπου δίδεται κι ένας φιλοσοφικός προσανατολισμός, αλλά και για την Ιστορία και τη Λογοτεχνία με κάποτε διαθεματικές και διεπιστημονικές προσεγγίσεις. 
4. Πολλές και ενδιαφέρουσες ιδέες μπορεί να πάρει κανείς από τη θεματολογία των εκδηλώσεων και των μεμονωμένων ομιλιών για την υλοποίηση project σε σχολικό πλαίσιο.  Ένα παράδειγμα είναι ο κύκλος ομιλιών με θέμα ""Ελάσσονα" πρόσωπα της νεότερης ελληνικής ιστορίας: βιογραφικές προσεγγίσεις", απ' όπου οι μαθητές μπορούν να αλιεύσουν ονόματα για να καταρτίσουν βιογραφικά σημειώματα των αντίστοιχων προσώπων. Έπειτα, οι "ελάσσονες βίοι" αποτελούν ενότητα και του διδακτικού αντικειμένου της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας.

Β. Όσον αφορά το αντικείμενο της Ιστορίας:

1. Οι πολυτροπικές αφίσες των μορφωτικών εκδηλώσεων μπορούν να αξιοποιηθούν διδακτικά στο στάδιο της αφόρμησης. Ως λέξεις-κλειδιά μπορούν να λειτουργήσουν ιστορικοί και άλλοι όροι, τους οποίους οι μαθητές καλούνται να αναζητήσουν και να ερμηνεύσουν. Ένα παράδειγμα θα ήταν ο κύκλος ομιλιών με θέμα "Το Βιβλίο ως Κείμενο και Αντικείμενο".
2. Με άλλον τρόπο μπορούν να λειτουργήσουν ολόκληροι οι τίτλοι των ομιλιών ως εξής: κάθε ομάδα μαθητών που θα έχει ορίσει ο εκπαιδευτικός με βάση τον αριθμό των τίτλων αναλαμβάνει την παρουσίαση των εικασιών του για το περιεχόμενο της ομιλίας. Με την παρουσίαση αυτή διαδοχικά στην ολομέλεια της τάξης μπορεί να καταρτιστεί ο σκελετός του μαθήματος / μιας μεμονωμένης ή ευρύτερης διδακτικής ενότητας, όπου ο εκπαιδευτικός θα συμπληρώνει ή θα διορθώνει με τη βοήθεια και του διδακτικού εγχειριδίου αλλά και άλλων πηγών που μπορεί να βρίσκονται στη διάθεση των μαθητών και του ίδιου. Ένα παράδειγμα θα ήταν ο κύκλος ομιλιών με θέμα "Το Βυζάντιο και το πρώτο ρωσικό κράτος (882-1240)".

"Αν..." του Rudyard Kipling

Μια αγαπημένη μου δραστηριότητα κατά τη διδασκαλία της 6ης Ενότητας του σχολικού εγχειριδίου της Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου ("Ενεργοί πολίτες για την υπεράσπιση οικουμενικών αξιών") είναι η διδακτική αξιοποίηση του ποιήματος "Αν" του Ράντυαρντ Κίπλινγκ. 

Παραθέτω παρακάτω ολόκληρο το ποίημα σε μετάφραση Άγγελου Δόξα (1900-1985) (πηγή: http://users.sch.gr/symfo/sholio/kimena/xeni/kiplig_an.htm):

Αν μπορείς να κρατάς το κεφάλι ψηλά όταν γύρω σου όλοι

τον εαυτό τους εχάσαν δειλά, και για τούτο μαζί σου τα βάζουν,

στον εαυτό σου αν μπορείς να 'χεις πίστη όταν όλοι για σένα αμφιβάλλουν

μα κι αδιάφορος να 'σαι κι ορθός στις δικές τους μπροστά αμφιβολίες,

αν μπορείς να υπομένεις χωρίς ν' αποστάσεις ποτέ καρτερώντας,

ή μπλεγμένος με ψεύτες, μακριά να σταθείς, αν μπορείς απ' το ψέμα

κι αν γενείς μισητός, να μη δείξεις στρατί στο δικό σου το μίσος,

κι ούτε τόσο καλός να φανείς κι ούτε τόσο σοφά να μιλήσεις,

αν μπορείς να ονειρεύεσαι δίχως να γίνεις του ονείρου σου σκλάβος,

αν μπορείς να στοχάζεσαι δίχως τη σκέψη να κάνεις σκοπό σου,

αν μπορείς την λαμπρήν ανταμώνοντας Νίκη ή τη μαύρη φουρτούνα,

να φερθείς με τον ίδιο τον τρόπο στους δυο κατεργάρηδες τούτους,

αν μπορείς να υποφέρεις ν' ακούς την αλήθεια που ο ίδιος σου είπες,

στρεβλωμένη από αχρείους, να γενεί μια παγίδα για ηλίθιους ανθρώπους,

ή αν τα όσα η ζωή σού έχει δώσει αντικρίσεις συντρίμμια μπροστά σου,

κι αφού σκύψεις, ν' αρχίσεις ξανά να τα χτίζεις με σκάρτα εργαλεία,

αν μπορείς να σωριάσεις μαζί τ' αγαθά και τα κέρδη σου όλα,

κι αν τολμήσεις με μια σου ζαριά όλα για όλα να παίξεις

και να χάσεις τα πάντα και πάλι απ' την πρώτη σου αρχή να κινήσεις,

και να μην ψιθυρίσεις ποτές ούτε λέξη για τα όσα έχεις χάσει,

κι αν μπορείς ν' αναγκάσεις με βία, την καρδιά σου, τα νεύρα, το νου σου,

να δουλέψουν για σέναν ακόμα κι αφού τσακιστούνε στο μόχθο,

και ν' αντέξεις σ' αυτό σταθερά όταν τίποτε εντός σου δεν θα 'χεις

άλλο εξόν απ' τη θέληση που όρθια θα κράζει σε τούτα «Κρατάτε»,

αν μπορείς να μιλάς με τα πλήθη κι ακέριος στο ήθος να μένεις,

ή αν βρεθείς με ρηγάδες χωρίς τα μυαλά σου να πάρουν αέρα,

κι αν ποτέ, ούτε οι φίλοι ούτε οι εχθροί να σε κάνουν μπορούν να πονέσεις,

τον καθένα αν ζυγιάζεις σωστά και κανέναν πιο πρόσβαρα απ' άλλον,

αν μπορείς να γεμίζεις το αμείλιχτο ένα λεφτό της κάθε ώρας

στην αξία των εξήντα μοιραίων δευτερόλεφτων της διαδρομής του,
τότε θα 'ναι όλη η Γη σα δικιά σου, ως και κάθε που υπάρχει σε τούτη,
και —περισσότερο ακόμα— θε να 'σαι ένας άνθρωπος πλέριος, παιδί μου.

Η εργασία που συνήθως αναθέτω στους μαθητές είναι να εντοπίσουν μέσα από τις διατυπώσεις του ποιήματος τις αξίες και τις θετικές ποιότητες τις οποίες προβάλλει ο ποιητής. Η δραστηριότητα μπορεί να απευθύνεται και σε μαθητές Λυκείου και, συγκεκριμένα, της Β΄ Λυκείου και να συνδυάζεται με την ενότητα "Βιογραφικά είδη", όπου διδάσκεται η σύνταξη και τα χαρακτηριστικά του είδους της συστατικής επιστολής.

Επεκτείνοντας τη δραστηριότητα θα μπορούσε κανείς να αξιοποιήσει διδακτικά την παρωδία του ανωτέρω ποιήματος από τον Κώστα Βάρναλη με το να ζητά τις αρνητικές ποιότητες που προβάλλονται σε αυτό και την αντιστοίχιση ή αντιπαραβολή με το ποίημα του Κίπλινγκ σε επίπεδο περιεχομένου αλλά και μορφής (υφολογικές γλωσσικές επιλογές). 

Στη συνέχεια παρατίθεται ολόκληρο το ποίημα του Νεοέλληνα ποιητή (πηγή: http://users.sch.gr/symfo/sholio/kimena/varnalis_an-kiplig.htm): 

Αν μπορείς την παλαβή να κάνεις, όταν οι άλλοι

σου κάνουνε το γνωστικό κι όλοι σε λένε φταίχτη·

αν δεν πιστεύεις τίποτα κι άλλοι δε σε πιστεύουν·

αν σχωρνάς όλα τα δικά σου, τίποτα των άλλων·

κι αν το κακό, που πας να κάνεις, δεν το αναβάλλεις

κι αν σ' όσα ψέματα σου λεν με πιότερ' απανταίνεις·

κι αν να μισείς ευφραίνεσαι κι όσους δε σε μισούνε

κι αν πάντα τον πολύξερο και τον καλόνε κάνεις.

Αν περπατάς με την κοιλιά κι ονείρατα δεν κάνεις

κι αν να στοχάζεσαι μπορείς μονάχα το ιντερέσο·

το νικημένο αν παρατάς και πάντα διπλαρώνεις

το νικητή, μα και τους δυο ξετσίπωτα προδίνεις·

αν ό,τι γράφεις κι ό,τι λες, το ξαναλέν κι οι άλλοι

γι' αληθινό - να παγιδεύουν τον κουτό κοσμάκη·

 αν λόγια κι έργα σου καπνόν ο δυνατός αέρας

τα διαβολοσκορπά κι εσύ ξαναμολάς καινούριον.

Αν όσα κέρδισες μπορείς να τα πληθαίνεις πάντα

και την πατρίδα σου κορώνα γράμματα να παίζεις·

κι αν να πλερώνεις την πεντάρα, που χρωστάς, αρνιέσαι

και μόνο να πληρώνεσαι σωστό και δίκιο το 'χεις·

αν η καρδιά, τα νεύρα σου κι ο νους σου εν αμαρτίαις

γεράσανε κι όμως εσύ τα στύβεις ν' αποδίδουν·

αν στέκεις πάντα δίβουλος και πάντα σου σκυμμένος

κι όταν φωνάζουν οι άλλοι «εμπρός!» εσύ φωνάζεις «πίσω!»

Αν στην πλεμπάγια να μιλάει αρνιέται η αρετή σου

κι όταν ζυγώνεις δυνατούς, στα δυο λυγάς στη μέση·

κι αν μήτε φίλους μήτ' εχθρούς ποτέ σου λογαριάζεις

και κάνεις πως τους αγαπάς, αλλά ποτέ κανέναν

αν δεν αφήνεις ευκαιρία κάπου να κακοβάνεις

και μόνο, αν κάνεις το κακό, η ψυχή σου γαληνεύει,

δικιά σου θα 'ναι τούτ' η Γης μ' όλα τα κάλλη που 'χει

κι έξοχος θα 'σαι Κύριος, αλλ' Ανθρωπος δε θα'σαι!

 

Κέντρον Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας

Θα ήθελα σε αυτήν την ανάρτηση να αναφερθώ στις συλλογές του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας (http://repository.kentrolaografias.gr/xmlui/handle/20.500.11853/1) και στους τρόπους διδακτικής τους αξιοποίησης στα γλωσσικά μαθήματα. Οι δύο ψηφιακές συλλογές που περιέχει ο ιστότοπος αφορούν α) παραδόσεις και β) παροιμίες. Εκτός από την ποικιλία τους είναι ενδιαφέρουσες οι επιλογές αναζήτησής τους στο corpus (π.χ. με βάση το λήμμα, τον τίτλο, τη συλλογή, τον καταγραφέα, τον τόπο ή / και τον χρόνο καταγραφής).

Οι παραδόσεις είναι πιο οργανικά δεμένες με το περιεχόμενο της επιστήμης της Λαογραφίας, η οποία δεν έχει τόσο έντονη παρουσία στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Μπορεί όμως να αναδυθεί και να αναδειχθεί στο πλαίσιο μελέτης και επεξεργασιας ενός λογοτεχνικού κειμένου. Μία χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του Παπαδιαμάντη. Επίσης, στο μάθημα των Κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ και Β΄ Γυμνασίου το σχολικό εγχειρίδιο περιλαμβάνει ενότητα με τίτλο "Λαογραφικά". Μια ιδέα θα ήταν να αναζητήσουν οι μαθητές στη βάση του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας πληροφορίες για κάποια ή κάποιες παραδόσεις που απαντούν και περιγράφονται με περισσότερη ή λιγότερη λεπτομέρεια μέσα στο αντίστοιχο κείμενο ή απόσπασμα ανθολογούμενου έργου. Εκτός από τις γνώσεις που θα αποκομίσουν για τις παραλλαγές ενός εθίμου σε διάφορες περιοχές οι μαθητές θα ασκηθούν στην αναζήτηση με λέξεις-κλειδιά.

Όσον αφορά τις παροιμίες, οι οποίες αποτελούν γλωσσικό λαογραφικό υλικό, η διδακτική τους αξιοποίηση αφορά το αντικείμενο της Νεοελληνικής Γλώσσας. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να διατρέξει το λημματολόγιο της συλλογής και να επιλέξει λέξεις για τις οποίες θα ήθελε να ερευνήσουν οι μαθητές του τον τρόπο χρήσης τους, για παράδειγμα τις μεταφορικές χρήσεις των λέξεων που αναφέρονται σε ζώα ή σύνθετες λέξεις, ιδιωματικές ή που μπορεί να "ξενίζουν" τους μαθητές ως αδιαφανείς ως προς τη - συχνά σχετιζόμενη με κάποια παράδοση - σημασία τους ή και τελείως άγνωστες λέξεις. Το κυριότερο όμως, οι παροιμίες μπορούν να μελετηθούν από τους μαθητές ως ιδιαίτερο κειμενικό είδος (δομή και περιεχόμενο) με την κατάλληλη και πάλι επιλογή και καθοδήγηση του εκπαιδευτικού, ώστε το υπο-δείγμα που θα καταρτίσει το corpus μελέτης να είναι αντιπροσωπευτικό και σφαιρικό. 

Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας (ΠΟ.Θ.Ε.Γ)

Θα ήθελα στην ανάρτηση αυτή να αναφερθώ στον ιστότοπο ΠΟ.Θ.Ε.Γ. Πρόκειται για τον Πολιτιστικό Θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας (http://www.potheg.gr/Intro.aspx?lan=1), που είναι μια ψηφιοποιημένη πρωτογενής πολιτιστική συλλογή κειμένων της νεοελληνικής γραμματείας. 

Αρχικά, με τη δυνατότητα αναζήτησης στη συλλογή ανθολογούμενων συγγραφέων και έργων τους μπορεί να αποβεί χρήσιμο εργαλείο για τη διδασκαλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας - ίσως και σε επίπεδο συγκρίσεων, αν όχι αποκλειστικά μελέτης ενός συγκεκριμένου λογοτέχνη. Το μειονέκτημα είναι πως ανθολογούνται αποσπάσματα και όχι πάντα ολόκληρα τα πρωτότυπα έργα, ποιητικά ή πεζά. 

Μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει το εργαλείο Θησαυρός. Πρόκειται για έναν αλφαβητικό θησαυρό / λεξικό λογοτεχνικών όρων, όπου επιλέγοντας τον κάθε όρο εμφανίζεται η σημασία του με συντομία και σαφήνεια καθώς και συνώνυμα και σχετιζόμενοι όροι. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι παραπέμπει σε αποσπάσματα της ανθολογούμενης γραμματείας όπου ανευρίσκεται ο όρος. Έτσι, είναι, κατά τη γνώμη μας, ένα εργαλείο αξιοποιήσιμο σε κάθε τάξη Λογοτεχνίας γυμνασιακού ή λυκειακού επιπέδου, στο οποίο μπορεί να γίνει αναφορά ή παραπομπή εντός ή εκτός σχολικής αίθουσας. Στη χρήση του θα μπορούσε να βασιστεί άνετα ένα σχέδιο μαθήματος ή ένα ευρύτερο διδακτικό σενάριο. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να διδαχθούν διάφορα λογοτεχνικά είδη μέσα από την παρατήρηση του ορισμού τους, αρχικά, και ίσως τη σύγκριση με έντυπες πηγές καθώς και, δευτερευόντως, μέσα από τη μελέτη των συναφών αποσπασμάτων της ψηφιοποιημένης βάσης, όπου γίνεται η περιγραφή τους.